Skip to content
Додека Европската Унија бара од Србија да го запре забрзаното доделување државјанства на странци, особено на руски државјани, слично предупредување има и за Македонија. Европската комисија бара целосно укинување на можноста за добивање македонско државјанство врз основа на посебен економски интерес, оценувајќи дека ваквите механизми можат да се злоупотребат за заобиколување на европските визи и безбедносни проверки.
Македонскиот пасош, кој овозможува безвизно патување во шенген-зоната, повторно се најде во фокусот на Европската комисија. Причината не е начинот на кој македонските граѓани патуваат во Европа, туку законската можност странски државјани да добијат македонско државјанство без претходно да живееле во земјата, доколку се оцени дека претставуваат посебен економски интерес.
Во осмиот извештај за механизмот за суспендирање на безвизниот режим, објавен на 19 декември 2025 година, Европската комисија експлицитно побара од Македонија да ја укине шемата за инвеститорско државјанство и да ја отстрани нејзината законска основа.
Брисел предупредува дека државјанството доделено на странци кои вообичаено мора да поседуваат виза за влез во ЕУ може да им овозможи пристап до шенген-зоната без спроведување на вообичаената визна постапка.
Истото прашање деновиве повторно ги заостри односите меѓу Србија и Европската Унија, откако Брисел побара запирање на забрзаното доделување српски пасоши, особено на руски државјани.
Три македонски државјанства од посебен економски интерес за две години
Според официјалните податоци на Европската комисија, во 2023 година Македонија одобрила едно државјанство врз основа на посебен економски интерес, а во 2024 година уште две.
Во 2024 година биле поднесени три барања од турски државјани, од кои две биле одобрени. Во 2023 година биле поднесени пет барања, од кои едно било одобрено за државјанин на Босна и Херцеговина, додека останатите четири сè уште биле во постапка според податоците во извештајот.
Иако бројките се релативно мали, Европската комисија предупредува дека ризикот не произлегува само од бројот на издадени пасоши, туку од самото постоење на механизмот.
Проблематично е што лица кои немаат вистинска и долгорочна поврзаност со државата можат да добијат нејзино државјанство, а со тоа и право на безвизно патување во шенген-зоната за краткорочен престој.
Според европските институции, таквите механизми отвораат можности за нерегуларна миграција, безбедносни ризици и даночни злоупотреби, особено кога проверките на кандидатите не се доволно темелни.
Од 400.000 евра инвестиција до индивидуална проценка
Македонскиот Закон за државјанството, преку член 11, овозможува странец да биде примен во државјанство доколку тоа претставува особен научен, економски, културен, спортски или друг национален интерес.
За економскиот интерес претходно беа предвидени конкретни инвестициски критериуми.
Една од можностите беше директна инвестиција од најмалку 400.000 евра, со отворање најмалку десет работни места. Друга можност беше вложување од 200.000 евра во соодветен приватен инвестициски фонд.
Но во септември 2026 година Министерството за внатрешни работи предложи измени со кои би се отстраниле фиксните инвестициски прагови и би се вовело индивидуално оценување на секое барање.
Според образложението на предложените измени, надлежните институции би требало да утврдуваат дали конкретниот кандидат навистина претставува посебен интерес за државата.
Наместо однапред утврдена сума како критериум, одлуката би зависела од проценката на придонесот што кандидатот може да го има за Македонија.
МВР го претстави овој пристап како начин да се спречи трансакциска злоупотреба на државјанството.
Сепак, Европската комисија инсистира на целосно укинување на шемата за инвеститорско државјанство, а не само на менување на условите за негово добивање.
Според јавно достапните информации за предлогот од септември, можноста за доделување државјанство поради посебен економски интерес би останала. Нема потврдена информација дека до 22 октомври 2026 година измените се усвоени.
Србија под притисок поради руските државјани
Случајот со Србија дополнително ја отвори темата за националните пасоши како можен начин за пристап до Европската Унија.
Според извештајот на Европската комисија, од 2022 година повеќе од 200 руски државјани добиле српско државјанство според одредбата што дозволува прием во државјанство кога тоа е во интерес на Република Србија.
Подоцнежно истражување на Радио Слободна Европа, објавено во јуни 2026 година, посочува на повеќе од 300 руски државјани кои добиле српски пасош по оваа основа.
Меѓу нив, според истражувањето, има и лица што се наоѓаат под меѓународни санкции.
За Брисел проблемот е што руски државјани на кои им е потребна виза за шенген-зоната, по добивањето српско државјанство можат да патуваат без виза за краткорочен престој.
Сепак, тоа не значи автоматско укинување на граничните проверки или на евентуалните санкции против конкретни лица.
Србија, за разлика од Македонија, има и значително поголема неусогласеност со европската визна политика.
Додека Белград одржува безвизен режим со повеќе држави за чии граѓани ЕУ бара визи, Европската комисија оценува дека Македонија има речиси целосно усогласена листа, со само едно преостанато отстапување според извештајот од декември 2025 година.
Може ли Македонија да остане без безвизен режим?
Најсериозното предупредување од Европската комисија е поврзано со измените на европскиот механизам за суспендирање на безвизниот режим.
Според новите правила, самото постоење на програма за инвеститорско државјанство може да претставува основа за активирање на постапка за привремена суспензија на безвизниот режим.
Тоа значи дека Брисел има правен механизам да реагира доколку оцени дека ваквите програми ја загрозуваат безбедноста или интегритетот на европскиот визен систем.
Но важно е да се нагласи дека Европската Унија не донела одлука за воведување визи за македонските граѓани.
Напротив, Европската комисија во последниот извештај оценува дека Македонија продолжува да покажува задоволително ниво на соработка во областа на миграцијата, граничното управување и безбедноста.
Сепак, остануваат повеќе препораки: целосно усогласување на визната политика, воведување биометриски проверки при издавање визи, следење на прекумерниот престој на македонски државјани во шенген-зоната и отстранување на механизмот за инвеститорско државјанство.
Македонскиот пасош меѓу економскиот интерес и европската безбедност
За Македонија, прашањето има и економска димензија. Привлекувањето странски инвестиции е важен дел од економската политика, но Европската Унија предупредува дека државјанството не треба да функционира како поволност што може да се добие единствено преку финансиски вложувања.
Разликата меѓу дозволените исклучоци за лица од посебен национален интерес и доделувањето пасош во замена за инвестиција станува сè поважна.
Од една страна, државата има интерес да привлече инвеститори, научници, спортисти и други лица чиј придонес може да биде значаен за нејзиниот развој.
Од друга страна, европските институции бараат јасни критериуми, ригорозни безбедносни проверки и спречување на злоупотребите.
Во вакви услови, клучното прашање е дали Македонија ќе го следи барањето на Брисел и целосно ќе ја отстрани можноста за инвеститорско државјанство или ќе се обиде да ја задржи преку изменети законски критериуми.
Останува и прашањето колку барања се поднесени во 2025 и 2026 година, колку се одобрени и дали меѓу кандидатите има државјани на земји за кои Европската Унија применува посебни визни ограничувања.
