Skip to content
Еден вработен во Македонија во 2024 година го чинел работодавецот просечно 788.066 денари годишно, што пресметано на 12 месеци изнесува околу 65.672 денари месечно. Во секторот информации и комуникации просечниот годишен трошок достигнал 1.453.846 денари, односно околу 121.154 денари месечно по вработен. Двата месечни износа се редакциски пресметки на Рацин.мк врз основа на годишните податоци на Државниот завод за статистика.
Но ова не значи дека просечниот работник добивал 65.672 денари плата. „Цената на трудот“ е поширока статистичка категорија од нето-платата и покажува колку трудот на вработениот во просек го чини работодавецот, со различните издатоци поврзани со неговото вработување.
ДЗС објави дека во 2024 година просечниот трошок на работодавецот по фактички одработен час изнесувал 450 денари. Просечно биле фактички одработени 1.752 часа годишно по вработен, или во просек 146 часа месечно. Тоа не се договорените или платените часови, туку фактички одработеното време според статистичката методологија.
Од нето-плата до целосна цена на трудот
Најголемата грешка би била бројката од 65.672 денари да се спореди директно со износот што работникот го добива на трансакциска сметка.
Според методологијата на ДЗС, бруто-платата опфаќа исплатена нето-плата, персонален данок и платени придонеси за пензиско и инвалидско осигурување, здравствено осигурување, осигурување во случај на невработеност и професионално заболување. Во заработувачката можат да влезат и бонуси, плаќање по учинок, работа во смени, надоместоци, провизии, парични подароци и одредени награди во натура.
Но цената на трудот не завршува со бруто-платата.
Статистичката методологија ги опфаќа и дополнителните социјални придонеси и бенефиции што ги плаќа работодавецот, трошоците за обука и стручно усовршување, како и други трошоци директно поврзани со вработувањето. Во нив можат да влезат трошоци за агенции за вработување, услуги поврзани со обезбедување на работниците, здравствени и хигиенски услуги во претпријатието, униформи и заштитна облека, огласи за вработување и патни трошоци на кандидати повикани на интервју. Кај обуката, пак, се сметаат курсеви, семинари, стручни патувања, квалификација и преквалификација на кадарот.
Тоа е причината зошто „колку зема работникот“ и „колку го чини работодавецот“ не се две имиња за иста бројка.
Особено важно е што денешниот податок за просечната нето-плата во јули 2026 година од 48.499 денари не треба да се одзема од просечниот месечен еквивалент од 65.672 денари. Првиот податок се однесува на плата исплатена во 2026 година, вториот е редакциски месечен еквивалент на годишниот трошок на трудот во 2024 година. Разликата меѓу нив не покажува колку „зема државата“, ниту колку дополнително плаќа работодавецот.
ИКТ над 121.000 денари месечно, Скопје највисоко меѓу регионите
Разликите меѓу дејностите се големи. ДЗС го издвојува секторот информации и комуникации како сектор со највисок годишен просек, 1.453.846 денари по вработен. Тоа е околу 121.154 денари месечно кога годишниот просек ќе се подели со 12, односно речиси 85 отсто над месечниот еквивалент за економијата опфатена со истражувањето.
И регионалната слика е нерамномерна. Графиконот на ДЗС го издвојува Скопскиот регион со највисок просечен годишен трошок по вработен и како единствен регион над националниот просек, додека најниско е Југоисточниот регион.
Уште поинтересна е временската споредба. Во 2020 година просечниот годишен трошок по вработен изнесувал 545.015 денари, а четири години подоцна 788.066 денари. Тоа е номинално зголемување од околу 44,6 проценти. Во секторот информации и комуникации трошокот пораснал од 958.664 на 1.453.846 денари, или за околу 51,7 проценти. Трошокот по фактички одработен час во истиот период се зголемил од 306 на 450 денари.
Ако погледот се врати до 2016 година, разликата е уште поголема. Тогаш просечната годишна цена на трудот изнесувала 398.242 денари, а во информациите и комуникациите 659.388 денари. До 2024 година вкупниот просек номинално е зголемен за околу 98 проценти, а во ИКТ за околу 120 проценти. Истражувањето и во 2016 година било поставено врз деловни субјекти со 10 и повеќе вработени и сектори од Б до О според НКД Рев.2, што овозможува основна споредба на сериите. Сепак, ова е номинална споредба и не кажува колку од растот е реален откако ќе се земат предвид инфлацијата и промените во структурата на економијата.
Опфатот е важен и за читањето на бројката од 65.672 денари. Според референтните метаподатоци на ДЗС, извештајни единици се деловни субјекти со 10 и повеќе вработени од секторите Б до О. Тоа значи дека микроработодавците со помалку од 10 вработени не се дел од овој статистички опфат. Опфатени се, меѓу другото, индустријата, градежништвото, трговијата, транспортот, угостителството, ИКТ, финансиите, јавната администрација, образованието, здравството и другите услужни дејности, додека земјоделството како сектор А не е во опфатот.
Затоа бројката од 788.066 денари најдобро се чита како статистичка цена на една година труд по вработен во опфатените работодавци, а не како плата што работникот ја добил или како единствена сметка што секој работодавец ја плаќа за секое работно место.
