Странските директни инвестиции во 2024 година достигнаа историски рекорд од околу 1,2 милијарди евра, но само една година подоцна паднаа на 467,5 милиони. Владата на Мицкоски вети нова десетгодишна стратегија, повеќе гринфилд инвестиции, реформа на системот за државна поддршка и спојување на институциите за привлекување капитал. Наместо растечка линија, првите две години носат нагло паѓање и делумно закрепнување. Прашањето е: каде исчезна инвестицискиот бум?

Кога ВМРО-ДПМНЕ ја бараше довербата од граѓаните во 2024 година, странските инвестиции беа еден од столбовите на економската приказна.

Не беше ветено само дека Македонија ќе продолжи да привлекува странски компании. Беше ветена промена на целиот модел.

Партијата најави нова десетгодишна стратегија за привлекување гринфилд и браунфилд инвестиции, реформа на системот за поддршка на странските инвестиции и извозот, како и спојување на повеќе институции и агенции на едно место за да се намали бирократијата.

Во економската програма беа поставени и амбициозни цели: Македонија требаше да стане земја со посилен инвестициски циклус, со раст на економијата до 5 отсто и со нови работни места.

Денес, нешто повеќе од две години по доаѓањето на власта, бројките покажуваат поинаква приказна.

Од 1,2 милијарди до 467 милиони евра

2024 година беше историска за странските директни инвестиции.

Приливот достигна околу 1,255 милијарди евра, што беше највисоко ниво во историјата на независна Македонија.

Владата со право го истакнуваше овој резултат.

Но има еден проблем со политичкото припишување на целиот рекорд на новата власт:

Владата на Христијан Мицкоски стапи на должност во јули 2024 година.

Значи, целата 2024 година не може да биде статистички третирана како резултат на нејзината економска политика.

Уште поважно, структурата на рекордниот прилив покажува дека тој не бил составен само од отворање нови фабрики.

Голем дел од приливот се однесувал на меѓукомпаниски должнички инструменти, што значи дека бројката од 1,255 милијарди евра не може автоматски да се преведе во 1,255 милијарди евра нови производни капацитети, нови фабрики и нови работни места.

Токму затоа вистинскиот тест не беше 2024 година.

Тестот беше 2025.

И тогаш дојде студениот туш.

Во 2025 година странските директни инвестиции паднаа на 467,5 милиони евра – околу 61 отсто помалку од претходната година.

Рекордот исчезна практично за една година.

Што се случи?

Тука приказната станува посложена од едноставното „инвестициите паднаа“.

Затоа што падот на вкупниот нето-прилив не значи дека сите форми на странско вложување се намалиле со ист интензитет.

Напротив.

Според владините фискални документи и податоците на Народната банка, сопственичкиот капитал и реинвестираната добивка во 2025 година биле околу 584 милиони евра, што претставува раст во однос на 2024 година.

Тоа е важен податок.

Значи, најголемиот пад бил поврзан со другата компонента на СДИ – меѓукомпаниските должнички инструменти.

Со други зборови: вкупната статистика падна драматично, но реалната слика на производните инвестиции е посложена.

Тоа не ја спасува Владата од критика.

Напротив.

Ја поставува критиката на многу посериозна основа: Ако новиот владин модел навистина функционира, каде е растечкиот тренд на вкупните инвестиции и каде се резултатите во однос на сопствените цели?

Владата си постави повисока цел од она што го оствари

Ова е можеби најчистиот начин да се измери учинокот.

Не според тоа колку СДСМ привлекувала.

Не според тоа колку ВМРО-ДПМНЕ вели дека привлекла.

Туку според целта што самата ВМРО-ДПМНЕ си ја поставила.

Во своите економски проекции партијата предвидуваше раст на странските директни инвестиции како удел во БДП.

За 2025 година целта била околу 4,2 отсто од БДП.

Реализацијата била значително пониска.

Тоа значи дека во првата цела година под новата Влада инвестицискиот резултат не ја достигна сопствената амбиција на Владата.

И токму тука исчезнува аргументот дека критиката кон странските инвестиции е само „политичка пропаганда“.

Не е.

Постои конкретна цел.

Постои конкретна реализација.

И постои јаз меѓу нив.

Но, дали тоа значи дека странските инвеститори ја напуштаат Македонија?

Не.

И тука би било погрешно да се оди во спротивната крајност.

Во ТИРЗ има реални инвестиции.

Дирекцијата за технолошки индустриски развојни зони соопшти дека во периодот јули 2024 – јуни 2025 во зоните биле реализирани инвестиции вредни повеќе од 190 милиони евра, со потенцијал за околу 2.000 нови работни места. Дополнително биле договорени уште четири инвестиции вредни повеќе од 90 милиони евра и околу 900 работни места.

Во 2026 година продолжија најавите и конкретните проекти.

Меѓу нив е инвестицијата на турската компанија „Џаво Отомотив“ во ТИРЗ Тетово, претставена во јуни 2026 година.

Во јули, пак, ТИРЗ објави дека турската Sivriler Group разгледува можност за нова инвестиција во Македонија.

Тоа покажува дека инвеститорскиот интерес не исчезнал.

Но интересот не е исто што и реализирана инвестиција.

И тоа е уште една важна разлика што во политичките пресметки често се губи.

Најавена инвестиција не е инвестиција

Во текот на изминатите две години јавноста често слушаше за компании кои разговараат со Владата, разгледуваат локации или донеле интерни одлуки.

На почетокот на 2026 година ТИРЗ објави дека три компании веќе донеле одлука за инвестирање, а дека се разговара со околу десет други компании. Во најавите доминираат фармацевтската, високотехнолошката и автомобилската индустрија.

Тоа е позитивен сигнал.

Но новинарски и економски мора да се прави разлика меѓу: интерес → преговори → интерна одлука → потпишан договор → почеток на изградба → реализација → производство → нови работни места.

Само последните фази покажуваат колку навистина Македонија добила од конкретната инвестиција.

Затоа бројот на „разговори со инвеститори“ не може да го замени податокот за реално вложени евра.

2026 почна подобро – но уште не е пресврт

Има и добра вест.

Во првиот квартал од 2026 година странските директни инвестиции достигнале 218,6 милиони евра, наспроти 148,97 милиони евра во истиот период од 2025 година.

Тоа е раст од околу 47 отсто.

Главниот двигател повторно била реинвестираната добивка – 165,5 милиони евра.

Тоа значи дека компаниите кои веќе работат во Македонија продолжуваат да вложуваат дел од својата заработка.

И тоа е важен знак за стабилност.

Но не треба од еден квартал да се прогласува нов инвестициски бум.

За тоа ќе биде потребно 2026 година да покаже дека растот продолжува и дека се зголемуваат новите сопственички инвестиции и гринфилд проекти, а не само реинвестираната добивка на постојните компании.

И тука доаѓаме до најголемото неисполнето ветување

ВМРО-ДПМНЕ во изборната програма не вети само „повеќе ТИРЗ“.

Вети нов систем.

Партијата најави нова десетгодишна стратегија за гринфилд и браунфилд инвестиции, реформа на државната поддршка и спојување на повеќе институции во една структура.

Тоа е суштински важно затоа што Македонија веќе има систем за привлекување странски инвестиции.

ТИРЗ постои.

Invest North Macedonia постои.

Државна помош постои.

Даночни олеснувања постојат.

Инвеститорите веќе добиваат институционална поддршка.

Значи, прашањето на оваа Влада не беше да измисли дека Македонија треба да привлекува странски компании.

Прашањето беше: дали ќе направи подобар модел од оној што го наследи?

И тука резултатот сè уште не е убедлив.

Од автомобилска индустрија кон „квалитетни“ инвестиции

Постои уште еден важен аспект.

Владата во 2026 година почна појасно да зборува за диверзификација на инвестициите, односно Македонија да не биде премногу зависна од една индустрија.

Директорот на ТИРЗ во јануари изјави дека целта е да се привлечат високотехнолошки инвестиции, високо платени работни места и поголем извоз, а не само да се продолжи зависноста од автомобилската индустрија.

Тоа е разумна стратегија.

Но повторно се појавува истата дилема:

дали веќе имаме мерлив резултат или сè уште гледаме стратегија во најава?

За вистинска промена на моделот ќе треба да видиме повеќе инвестиции во:

• високотехнолошко производство;
• фармација;
• електроника;
• автоматизација;
• зелени технологии;
• истражување и развој;
• услуги со висока додадена вредност.

И не само да ги видиме во најавите, туку во статистиката.

Рекордот од 2024 затоа е повеќе предупредување отколку доказ

Ова можеби е најинтересниот заклучок од целата приказна.

Во 2024 година Македонија имаше рекорд.

Но рекордот не создаде автоматски тренд.

Во 2025 година приливот падна за околу 61 отсто.

Во 2026 година има знаци на опоравување.

Тоа не е инвестициски колапс.

Но не е ни инвестициски бум.

Тоа е нестабилен циклус.

И токму затоа владината реторика за „ново инвестициско време“ треба да се мери со повеќе од бројот на отворени фабрики и протоколарни средби со странски компании.

А што ветуваше ВМРО-ДПМНЕ?

На изборите во 2024 година ВМРО-ДПМНЕ зборуваше за:

– 10-годишна стратегија за странски инвестиции.

– Гринфилд и браунфилд инвестиции.

– Реформа на системот за државна поддршка.

– Спојување на институциите.

– Намалување на бирократијата.

– Нови инвестиции и нови работни места.

И тоа беше дел од пошироката економска визија во која инвестициите требаше да бидат еден од моторите на растот.

По две години, најважниот резултат не е дека Македонија нема инвестиции.

Има.

Проблемот е што немаме доказ дека рекордот од 2024 е претворен во системски раст.

А токму тоа беше суштината на ветувањето.

Рекордот падна. Сега останува да видиме дали ќе се врати трендот.

Ако 2026 година продолжи со растот започнат во првиот квартал, ако се реализираат најавените нови инвестиции и ако Македонија почне да привлекува повеќе компании со висока додадена вредност, Владата ќе има аргумент дека падот во 2025 бил само преодна фаза.

Но ако и 2026 заврши со релативно слаб нето-прилив, тогаш ќе биде многу потешко да се брани тезата дека Македонија влегла во нов инвестициски циклус.

Затоа денес најточната оценка не е ниту: „Владата донесе инвестициски бум“

ниту: „Странските инвеститори ја напуштаат Македонија“.

Туку: Рекордот од 2024 не се претвори во тренд. Во 2025 инвестициите паднаа драматично, а 2026 засега покажува знаци на закрепнување. Владата има конкретни инвестиции во ТИРЗ и интерес од нови компании, но сè уште нема доволно докази дека го реализирала ветениот нов систем за привлекување странски капитал.

И токму затоа најважното прашање за Владата не е: „Колку инвестиции најавивте?“

Туку: „Колку од ветениот инвестициски бум навистина се претвори во фабрики, капитал, извоз и добро платени работни места?“

Одговорот на тоа прашање ќе биде многу порелевантен од кој било нов „рекорден“ наслов.