Skip to content
Народната банка е законски независна институција, но нејзиниот гувернер Трајко Славески потврди дека за влезот на Алта банка на македонскиот пазар го консултирал премиерот Христијан Мицкоски.
Објаснувањето дека банкарскиот сектор е стратешка гранка за која мора да се води сметка и за „политичката сензитивност“ отвора суштинско прашање: каква улога имала политичката власт во постапка за која законските надлежности се во рацете на независниот банкарски регулатор?
Прашањето добива дополнителна тежина откако Алта банка во Србија остана без дозвола за работа, а македонските институции сега бараат купувач за Алта банка АД Битола, при што не се исклучува ниту можноста за стечај.
Законот забранува политичко влијание врз Народната банка
Членот 5 од Законот за Народната банка експлицитно ја утврдува нејзината независност при извршувањето на законските задачи.
Според законот, Народната банка, членовите на нејзиниот Совет и вработените не смеат да бараат или примаат инструкции од органите на државната власт. Исто така, државните органи не смеат да влијаат врз извршувањето на нивните функции.
Овие одредби постојат за да обезбедат банкарските одлуки да се носат врз основа на финансиски, регулаторни и супервизорски критериуми, а не според политички интереси. nbrm.mk+1
Самиот разговор со премиерот не претставува доказ за прекршување на законот. Но изјавата на гувернерот дека при одлучувањето за влез на банка треба да биде задоволена и одредена „политичка сензитивност“ бара дополнително објаснување.
Дали премиерот бил само информиран за постапката, дали од него било побарано мислење или политичката процена била еден од факторите што влијаеле врз одлуката?
„Со премиерот секако“ – одговор што отвори нови прашања
На прес-конференцијата на 6 ноември Славески беше прашан со кого од Владата се консултирал за Алта банка, откако министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска негираше дека имала комуникација со него.
„Со премиерот секако, затоа што и вие самите знаете дека банкарскиот сектор како стратешка гранка е или треба да е, на некој начин, да има задоволени услови од онаа, да речеме, политичка сензитивност“, изјави гувернерот.
Претходно, Славески зборуваше за консултации со Владата, но министерката за финансии тврдеше дека нејзиниот ресор воопшто не бил информиран за преговорите за преземање на Стопанска банка Битола. 360 степени+1
Ваквите изјави не докажуваат дека имало недозволено политичко влијание, но ја прават неопходна транспарентноста за контактите меѓу гувернерот и премиерот.
Особено е важно да се разјасни кога биле одржани консултациите, што било предмет на разговорите и дали тие претходеле на конечната регулаторна согласност.
Од банка „на стаклени нозе“ до потрага по нов сопственик
На 2 ноември Славески ја бранеше одлуката за влез на српската Алта банка во сопственичката структура на Стопанска банка Битола.
Тој тогаш објасни дека постапката траела три месеци, дека биле консултирани и други институции и дека супервизорските служби процениле оти инвеститорот ги исполнува потребните услови.
Според гувернерот, Стопанска банка Битола претходно била во исклучително тешка состојба, под засилен супервизорски надзор и без реална перспектива на среден рок. Славески оцени дека влезот на инвеститорот спречил уште тогаш да се активира сценарио за пропаѓање на банката. 360 степени
Но само неколку месеци по преземањето, српската Алта банка остана без дозвола за работа во Србија, а Народната банка на Македонија сега бара нов сопственик за банката во Битола.
Токму овој развој на настаните ја отвора потребата од детално објаснување на првичната супервизорска процена.
Кои финансиски и сопственички ризици биле разгледувани? Кои информации биле добиени од странските регулатори? И какво место, доколку воопшто имала, заземала политичката консултација во целата постапка?
Шест потенцијални купувачи, но прашањето за одговорноста останува
Славески денеска соопшти дека има шест заинтересирани инвеститори за преземање на Алта банка АД Битола.
Според него, продажбата е најповолното решение за заштита на имотот и депозитите на граѓаните, додека стечајот се разгледува како алтернативно, непожелно сценарио.
Сепак, можната продажба на банката не го затвора прашањето за околностите под кои првично бил одобрен влезот на српскиот инвеститор.
Народната банка има законска обврска да дејствува независно. Премиерот има политичка одговорност за работењето на Владата, но не и надлежност да ја заменува супервизорската процена на централната банка.
Затоа, јавноста има право на јасна разлика меѓу информирање на премиерот за состојбите во банкарскиот сектор и евентуално учество во процената дали конкретен инвеститор треба да добие согласност.
Ако одлуката за Алта банка била исклучиво регулаторна, зошто гувернерот сметал дека е потребна политичка консултација? А ако политичката сензитивност имала значење, какво точно било тоа значење?
