Skip to content
Средствата што граѓаните ги издвојуваат за идните пензии во вториот пензиски столб се инвестираат на финансиските пазари, но приносите од тие инвестиции не се гарантирани. Вредноста на пензиските заштеди зависи од движењата на пазарите, економските услови и одлуките на друштвата што управуваат со фондовите. Ова го посочува Агенцијата за супервизија на капитално финансираното пензиско осигурување (МАПАС), во соопштение со кое ги објаснува правилата за управување и заштита на средствата на осигурениците.
Соопштението доаѓа во период кога се најавуваат законски измени што треба да го променат начинот на инвестирање на пензиските заштеди, со воведување различни портфолија во зависност од возраста и преостанатите години до пензионирање.
Чии се парите во вториот пензиски столб?
Според МАПАС, вториот пензиски столб функционира врз принципот на индивидуална капитализација. Дел од задолжителниот пензиски придонес се издвојува на лична сметка на секој член на задолжителен пензиски фонд.
На овие сметки се акумулираат уплатените придонеси и приносите од нивното инвестирање, намалени за законски утврдените надоместоци.
За разлика од првиот пензиски столб, кој се заснова на генерациска солидарност, вториот столб овозможува акумулирање средства на индивидуално ниво.
МАПАС нагласува дека парите не се сопственост на пензиските друштва. Тие се издвоени од нивниот имот и се чуваат кај банки чувари на имот, кои имаат законски обврски за нивно чување и евидентирање.
Тоа значи дека средствата на осигурениците се правно одвоени од имотот на друштвата што управуваат со нив. Но оваа заштита не го отстранува инвестицискиот ризик.
Кој одлучува каде се инвестираат пензиските заштеди?
Пензиските друштва управуваат со средствата во рамки на законски утврдени правила и ограничувања.
Инвестициите мора да се вршат во дозволени финансиски инструменти, со почитување на принципите на диверзификација и управување со ризиците.
МАПАС, како независен регулатор, ја контролира законитоста на работењето, структурата и вредноста на средствата, инвестициските активности и исполнувањето на обврските кон членовите.
Сепак, надзорот не значи дека фондовите се заштитени од сите пазарни загуби.
Во соопштението Агенцијата експлицитно наведува дека идните приноси не можат однапред да се гарантираат, а резултатите од инвестирањето треба да се оценуваат на подолг временски период.
Ова е важна разлика меѓу законската заштита на сопственоста врз средствата и гаранцијата за нивната идна вредност.
Три инвестициски портфолија наместо единствен пристап
Предложените законски измени предвидуваат воведување три типа инвестициски портфолија – растечко, балансирано и конзервативно.
Нивната цел е начинот на инвестирање да се приспособи на возраста на членовите и периодот што им останува до пензионирање.
Кај помладите осигуреници, кои имаат подолг период за акумулација на средства, би можела да се применува стратегија со поголем инвестициски ризик и потенцијал за повисок принос.
Кај членовите што се приближуваат до пензионирање, поголемо значење би имала заштитата на веќе акумулираните средства од поголеми пазарни осцилации.
Сепак, новиот модел сè уште не е во примена. Неговото воведување зависи од усвојувањето на законските измени.
Колку чини управувањето со парите на осигурениците?
Едно од прашањата што остануваат надвор од конкретните бројки во соопштението се надоместоците што пензиските друштва ги наплатуваат за управување со средствата.
МАПАС наведува дека на индивидуалните сметки се евидентираат придонесите и приносите, намалени за законски утврдените надоместоци.
Но не се наведува колку вкупно изнесуваат тие надоместоци, колкав е нивниот удел во акумулираните средства и како влијаат врз конечната пензиска заштеда.
Иако поединечно можат да изгледаат мали, надоместоците што се наплатуваат во текот на неколку децении можат да имаат значително влијание врз конечниот износ што ќе го акумулира осигуреникот.
Затоа, при оценувањето на успешноста на пензиските фондови, покрај остварениот принос, важно е да се анализира и нето-резултатот по одбивањето на сите трошоци.
Сигурноста на системот не е исто што и висината на пензијата
МАПАС посочува дека капитално финансираното осигурување и системот на генерациска солидарност се меѓусебно поврзани и заедно треба да обезбедат приходи во пензионерските години.
Но долгорочната одржливост на пензискиот систем не зависи само од законските механизми за заштита на средствата.
Важни се и висината на платите од кои се уплаќаат придонесите, континуитетот на вработувањето, бројот на години поминати во осигурување, инвестиционите резултати и демографските промени.
Во соопштението не се дадени конкретни проекции за тоа колкава пензија можат да очекуваат сегашните членови на вториот столб, ниту споредби на акумулираните средства по различни возрасни групи.
Тие информации се суштински за процена дали системот, освен што ги чува средствата според законските правила, ќе обезбеди и соодветни примања по завршувањето на работниот век.
Со најавените измени, пензискиот систем влегува во нова фаза на приспособување на инвестициските стратегии. Но основното прашање за граѓаните останува исто: колку ќе вредат нивните заштеди кога ќе се пензионираат и колкава месечна пензија ќе можат да обезбедат со тие средства?
Одговорот не може да се добие само од правилата за чување и управување со парите, туку од конкретните резултати на фондовите, трошоците за управување и долгорочните пресметки за идните пензии.
