Skip to content
По повеќе од половина век прекин, Турција го презема својот најсериозен чекор досега кон продолжување на активностите на Халки Теолошката семинарија, духовниот центар на Вселенската патријаршија.
Со децении ова е едно од најчувствителните прашања во односите меѓу Анкара, православниот свет, Европската Унија и САД. Според меѓународни и турски извори, турскиот претседател Таип Реџеп Ердоган наредил продолжување на официјалните преговори за повторно отворање на образовната институција, која е затворена од 1971 година.
Одлуката доаѓа во пресрет на самитот на НАТО, кој ќе се одржи во Анкара следниот месец со учество на претседателот на САД, Доналд Трамп. Токму тој го покрена прашањето за семинаријата за време на разговорите со Ердоган.
Духовна институција со речиси два века историја
Халки Теолошката семинарија е основана во 1844 година на територијата на манастирот Света Троица на островот Хејбелијада, еден од познатите Принцови Острови во Мраморното Море во близина на Истанбул. Повеќе од сто години, семинаријата служи како главен образовен центар на Вселенската патријаршија, обучувајќи православни свештеници, теолози и епископи од целиот свет. Меѓу дипломците на семинаријата се голем број високо рангирани свештеници, вклучувајќи го и сегашниот Вселенски патријарх Вартоломеј, кој постојано го дефинираше нејзиното повторно отворање како витален услов за иднината на православното присуство во Турција.
Зошто беше затворена Семинаријата
Во 1971 година, турскиот Уставен суд пресуди дека сите приватни високообразовни институции мора да бидат поврзани со државните универзитети. Вселенската патријаршија одби да го прифати таков модел, бидејќи тоа би го ставило теолошкото образование под директна државна контрола и би ја ограничило автономијата на институцијата. Како резултат на тоа, семинаријата беше принудена да престане со работа и оттогаш не прима студенти. Нејзиното затворање останува еден од најчесто цитираните примери за ограничувања на верските права на православната заедница во Турција. Со текот на годините, темата постојано ја поставуваа владите на Грција, институциите на Европската Унија, како и разни американски администрации.
Нова фаза во односите меѓу Анкара и Вселенската патријаршија
Според митрополитот Халкедонски Емануел, чија епархија го опфаќа Истанбул, претседателскиот декрет „претставува нова фаза во процесот“. Турскиот совет за високо образование веќе води разговори со претставници на Патријаршијата за идниот статус на образовната институција. Сè уште нема официјален датум за продолжување на академските активности, но двете страни разговараат за голем број клучни прашања – завршувањето на обемната реставрација на комплексот, правниот статус на институцијата, условите за прием на студенти и образовната рамка според која ќе работи семинаријата. Информациите што се појавија во последните денови укажуваат дека се разгледува можноста Халки да се обнови како високообразовна институција со универзитетски статус, која ќе работи под надзор на турските образовни власти, но со зачуван религиозен идентитет и улога во обуката на православното свештенство.
Геополитичко и симболично значење
Евентуалното повторно отворање на семинаријата има значење што оди далеку над рамките на образованието. За православниот свет, ова би значело обновување на едно од најпрестижните теолошки училишта во историјата на Источната црква. За Грција, ова претставува долгоочекуван гест кон историското грчко православно наследство во Цариград. За Европската Унија и Соединетите Американски Држави, таквата одлука би била показател за напредок во областа на верските слободи и заштитата на правата на малцинствата во Турција.
Доколку процесот биде успешен, гласовите на православните студенти по теологија повторно би можеле да се слушнат во салите на Халки следната академска година за прв пат по педесет и пет години. Ова би бил настан од историско значење и за Вселенската патријаршија и за целото православно христијанство.
