Шпанија би можела да стане пречка на патот на Црна Гора кон ЕУ

Шпанија би можела да стане неочекувана пречка на патот на Црна Гора кон членство во ЕУ поради домашната политичка агенда на Мадрид, објави Радио Слободна Европа/Радио Либерти.

Шпанија веќе директно го поврзува прашањето за признавање на каталонскиот, баскискиот и галицискиот јазик како официјални јазици на ЕУ со претстојното проширување на европскиот блок.

Шпанската влада инсистира статусот на овие три јазици да се реши пред да се воведат нови официјални јазици во ЕУ со приемот на нови членки. Меѓу земјите-кандидатки, Црна Гора во моментов е најблиску до членство.

Иако Мадрид официјално не потврди дека ќе го блокира проширувањето, пораките од шпанските претставници го оставаат отворено прашањето дали ова прашање би можело да стане услов за движење на процесот на проширување напред.

„Време е, 40 години откако Шпанија се приклучи на Европската Унија, да се стави крај на дискриминацијата на која се подложени 20 милиони Шпанци, или 20 милиони Европејци кои живеат на територии со повеќе од еден службен јазик, во споредба со другите Европејци кои исто така имаат повеќе од еден службен јазик“, изјави Фернандо Сампедро Маркос, државен секретар за европски прашања на Шпанија, во Брисел.

Уште во 2023 година, шпанскиот министер за надворешни работи, Хозе Мануел Алварез, официјално поднесе предлог до Советот на ЕУ за признавање на каталонскиот, баскискиот и галицискиот јазик како официјални јазици на Европската Унија.

Мадрид сега инсистира прашањето за трите шпански јазици да се реши пред следниот бран на проширување, односно пред бројот на официјални јазици на ЕУ дополнително да се зголеми со приемот на нови членки.

Шпанија нагласува дека го поддржува проширувањето и напредокот на земјите-кандидатки, но инсистира нејзиното барање да се реши пред новите членки да додадат повеќе јазици во институционалниот систем на Унијата.

„Во текот на последните три години, ги испитавме сите прашања, сите сомнежи што се појавија во овој поглед, го објаснивме предлогот и мислам дека е апсолутно јасно дека нема апсолутно никаква причина за понатамошно одложување на оваа одлука“, рече Сампедро.

„Едноставно кажано, убедени сме дека каталонскиот, галицискиот и баскискиот ќе бидат официјални јазици на Европската Унија и се надеваме дека тоа ќе се случи наскоро“, додаде тој.

Шпанското барање беше меѓу темите што се дискутираа на состанокот на министрите на ЕУ одговорни за европски прашања.

Според дипломатски извори на министерскиот состанок, шпанскиот претставник го изнесе својот став, иако за време на својот говор „не направи експлицитна врска“ помеѓу приемот на нови членки и одлуката за јазиците.

Шпанија побара прашањето да биде вклучено на дневен ред за прв пат по повеќе од една година. Сепак, денешната дебата не предвидува гласање и не се очекува конечна одлука за барањето.

Ова го потврди и домаќинот на состанокот, ирскиот министер за европски прашања Томас Бирн, чија земја претседава со Советот на ЕУ.

„Денес ќе имаме кратка дискусија, која ќе ја иницира министерот Сампедро, за прашањето за јазикот. Не очекувам денес да постигнеме никаков резултат на оваа тема. Ќе го слушнеме што има да каже нашиот шпански колега и ќе разговараме за тоа. Советот веќе презентираше правно мислење за ова прашање. Претпоставувам дека како претставник на земјата што претседава, ќе морам да го прифатам“, рече Бирн.

Правното мислење на Правната служба на Советот на ЕУ за шпанскиот предлог од 2023 година беше побарано по дискусијата на состанокот на Советот за општи работи на ЕУ одржан веднаш по неговото поднесување.

Сепак, Советот не објави јавно писмено правно мислење во тоа време. На неформален министерски состанок на почетокот на септември, Шпанија повторно го покрена и засили притисокот врз прашањето за јазикот.

Во документ испратен до претседателството на ЕУ, државниот секретар за европски прашања, Фернандо Сампедро, експлицитно го поврза прашањето за јазикот со претстојното проширување, велејќи дека ЕУ наскоро ќе има повеќе официјални јазици и дека Шпанија се надева дека каталонските, галициските и баскиските прашања ќе бидат решени пред тоа.

Ова претставува значаен чекор напред по месеци застој во разгледувањето на шпанскиот предлог. Последен пат беше дискутиран на министерско ниво во јули 2025 година, кога барањето наиде на резерви од неколку земји-членки, вклучително и Германија.

Според извори на Радио Слободна Европа, Германија експлицитно се спротивстави на поврзувањето на двата процеса за време на министерската дискусија. Истата германска позиција, велат изворите, беше поддржана од најмалку две други земји-членки на ЕУ.

Државниот секретар за европски прашања, Гинтер Крихбаум, им изјави на новинарите пред состанокот дека се спротивставува на она што го нарече „билатерализација на процесот на европска интеграција“.

„Мораме да бидеме силни заедно. И мора да го ставиме ова единство на вага. Пред сè, токму ова ни ја дава потребната тежина. Сè што ја загрозува можноста за постигнување договор со други земји кои сакаат да се приклучат во Европска Унија, не е од корит“, изјави Крихбаум пред новинарите.

Тој ги повика своите колеги во Мадрид да покажат „малку повеќе европски дух“.

Германија е меѓу земјите-членки кои испратија предлог до европските институции на почетокот на септември за ограничување на употребата на правото на вето во одредени области од процесот на донесување одлуки во ЕУ.

Во предлогот, меѓу другото, се наведува потребата да се спречи употребата на ветото за остварување на домашните политички интереси на земјите-членки.

Доколку Шпанија го задржи својот став дека статусот на каталонскиот, баскискиот и галицискиот јазик треба да се реши пред следното проширување, прашањето би можело да има директни последици врз динамиката на пристапувањето на Црна Гора.

Сепак, Мадрид официјално не објави дека ќе го блокира членството на нови земји доколку неговото барање не биде прифатено.

Сампедро, на прашањето дали ова значи дека Шпанија може да го постави решавањето на јазичното прашање како услов за прием на нови членки, вклучително и Црна Гора, ја остави можноста отворена, велејќи дека е уверен дека прашањето ќе биде решено „многу пред“ првиот рок за идно проширување.

Сепак, тој потврди дека Шпанија го поддржува пристапувањето на Црна Гора во ЕУ.

Црна Гора во моментов е најнапредната земја-кандидат во процесот на пристапување во ЕУ. Досега привремено затвори 18 од 33 поглавја од преговорите, а Подгорица има за цел да ги заврши преговорите до крајот на 2026 година и да стане 28-ма членка на ЕУ во 2028 година.

Подготовката на договорот за пристапување меѓу ЕУ и Црна Гора веќе започна во Брисел, што е важен чекор во последната фаза од преговорите за членство.

Ирското претседателство со Советот на ЕУ објави дека завршувањето на преговорите со Црна Гора ќе биде меѓу неговите приоритети во областа на проширувањето.