Skip to content
Северна Македонија е создадена на териториите на Стара Србија. Се користи за напади врз Србија. Бугарија ја блокира Северна Македонија по волја и диктат на Европската Унија.
Ова се само дел од ставовите што Душан Илиќ од Институтот за европски студии ги упати преку Радио Белград. Во обемниот коментар, Илиќ употреби антиевропска реторика и агресивен јазик против соседите на Северна Македонија, вклучително и против самите власти во Скопје, објави БГНЕС.
Агенцијата БГНЕС ја пренесува „анализата“ на Душан Илиќ во целост без кратења или уреднички интервенции.
Иако европската комесарка за проширување Марта Кос минатата недела повторно изјави дека Скопје мора да ги вклучи Бугарите во Уставот за да ги продолжи преговорите за членство во Европската Унија, аналитичарите истакнуваат дека зад овој услов стои намерата на Брисел да го држи регионот на прагот на Европската Унија.
Д-р Душан Илиќ од Институтот за европски студии, кој ги анализира подлабоките димензии на сегашната криза, Имаше разговар за Радио Белград за статусот, идентитетските спорови и геополитичките перспективи на Северна Македонија.
Грчко-македонскиот спор: идентитетот и улогата на покровителите
Враќајќи се на почетокот на европската интеграција на Македонија и завршениот спор со Атина, Илиќ истакнува дека перцепциите за тоа често се погрешни и дека суштината на проблемот е поврзана со идентитетот. Според него, на почетокот „никој не е во право – ниту Грците ниту Македонците“.
„Основниот мит на модерната грчка држава од 19 век се темели на односот меѓу современите Грци и античките Хелени, што е многу контроверзно и проблематично. Англискиот покровител на оваа држава, кој не се променил до ден-денес, ја создал матрицата во целата европска култура, според која античката хеленска култура е всушност основа на модерната европска култура. Иако Грците од 19 век всушност биле Фанариоти кои не се доживувале себеси како антички Грци, Англија ги организирала на овој начин и ги ставила под свое влијание“, вели Илиќ.
Според него, со овој баланс на моќ, Северна Македонија немала можност да го зачува името на државата, кое тој го опишува и како „неприродно“.
„Сегашната Република Северна Македонија природно и историски настанала на територијата на стара Србија, а географска Македонија всушност го претставува регионот Солун и неговата поширока околина. Ниту Грците, кои се повикуваат на античките Хелени и кои ги сметале античка Македонија, Филип и Александар за варвари, ниту сегашните Македонци не се суштински наследници, односно немале силни докази дека го наследиле ова античко наследство“, објаснува Илиќ.
Спорот формално бил решен со Преспанскиот договор, со кој, според него, Грција го проектирала своето влијание врз Јужниот Балкан и ги избегнала евентуалните претензии на Скопско кон Солун.
Сепак, Илиќ предупредува дека конфликтот продолжува да постои латентно на црковно ниво, бидејќи ниту една гркофонска црква, вклучително и Вселенската патријаршија и Атинската архиепископија, не ја признала новата црква во Македонија под нејзиното македонско име.
НАТО како награда и приклучување кон антирускиот сојуз
На прашањето со што беше наградено Скопје за прифаќањето на компромисот и уставната промена, која, според него, беше поддржана од помалку од една третина од гласачите на референдумот, Илиќ одговара:
„Скопје беше наградено со членство во НАТО. Ова му овозможи да стане членка на клуб во кој веќе се вклучени Албанија, Грција и Бугарија, а подоцна да избегне политички притисок од овие три земји. Од друга страна, ова му овозможи да дејствува офанзивно против Србите, против српскиот фактор воопшто, а во пракса ја стави Северна Македонија во антируски сојуз, каде што даде свој придонес, испраќајќи тенкови, муниција и друго оружје во Украина.“
Тој додава дека на овој начин земјата не беше фрагментирана, како што погрешно се веруваше во јавната сфера, туку го продолжи своето постоење како проект и доби безбедност на своите граници, кои, особено на запад и северозапад, се многу релативни.
„Треба да знаеме дека Република Северна Македонија е членка на сојуз кој нè бомбардираше во 1999 година и кој ја призна независноста на Косово, само за луѓето да немаат никакви илузии за братство и единство“, истакнува Илиќ.
Бугарија како „заменик“ на Брисел засекогаш да остане на прагот на ЕУ
Според Илиќ, веднаш по завршувањето на спорот со Грција, се појавиле проблеми со Бугарија, кои датираат од самиот почеток, бидејќи двете земји и двата народа се појавиле на речиси сличен начин, со таа разлика што Бугарија има хронолошка предност од 19 век.
Тој прави паралела со односите во регионот:
„Во овој случај, Бугарија некако ја игра улогата на Хрватска кога станува збор за Северна Македонија, како што гледаме со блокадата на Црна Гора.“
Во срцето на спорот се јазикот, историјата и статусот на малцинствата. Иако во 2017 година беше потпишан Договорот за пријателство и добрососедство и беше формирана заедничка комисија од историчари, Илиќ смета дека овие прашања се само средство за геополитички игри.
„Приказната за идентитетот, јазикот и статусот на бугарското малцинство е погодна алатка за уцена, преку која Брисел, на елегантен начин, не правејќи го тоа директно, туку преку својата земја-членка Бугарија, го отежнува патот на Северна Македонија. Брисел нема намера да ја прифати Северна Македонија како полноправна членка, исто како што нема намера да ја прифати Црна Гора. Им треба изговор за засекогаш да го држат Македонија пред нивниот праг и да се обидат да ги демонстрираат остатоците од нивната моќ, која сериозно ослабе во овој регион во последните години“, смета Илиќ.
Тој е убеден дека дури и ако се исполни сегашниот услов, би се појавил нов, на пример, прашањето за државјанството.
Од друга страна, според неговите зборови, Бугарија во моментов е многу важна за Брисел „во контекст на воената атмосфера што се создава во Европа за потенцијален директен конфликт со Русија“, поради што Европската Унија покажува снисходливост кон бугарските елити.
Развој на уставната рамка и прашањето на малцинствата
Како специјалист за уставно право, Илиќ го претставува развојот на македонскиот Устав. Кога Македонија беше одвоена од Србија во 1944 година, таа беше формирана како република на македонскиот конститутивен народ, додека Албанците и Турците беа признати како малцинства.
Во 1991 година, Ромите и Цинците беа додадени, а по Охридскиот договор од 2001 година, Србите и Бошњаците беа вклучени преку уставни амандмани. Другите заедници, вклучувајќи ги Бугарите, Хрватите и Евреите, сè уште го немаат овој статус.
Илиќ открива дека во 2022 година, по францускиот предлог, Скопје имаше намера да вклучат неколку малцинства истовремено – Хрвати, Црногорци, Словенци, Египќани, Евреи и Бугари – со цел да го прикријат фактот дека ова беше исклучителна отстапка кон Софија.
Тој го забележува и следното:
„Интересно е што Хрватска или Црна Гора, кои имаат апсолутно сè на патот кога станува збор за нас, никогаш не се спротивставиле на фактот дека Хрватите и Црногорците не се признати во Македонија како национално малцинство, додека Македонците се признати во нивното. Во Загреб и Подгорица, за ова прашање воопшто нема интерес“, вели Илиќ.
Сепак, македонското јавно мислење очекуваше нејзините политички елити, во замена за вклучување на Бугарите во Уставот, да бараат реципроцитет, односно Софија да го признае македонското малцинство во Пиринска Македонија. Ова, според Илиќ, стана особено релевантно по зголемувањето на самодовербата во Скопјe, предизвикано од успехот во решавањето на српско-македонскиот црковен спор.
„Секако, отстапките секогаш се добивале од нас, од никој друг“, додава Илиќ.
Апатијата на општеството и интересот на политичките елити
Анализирајќи го моменталното расположение, Илиќ укажува на постоењето на „две македонски јавни мислења“. Обичните граѓани – Македонци и неалбанци – се уморни од преговорите и еврофанатизмот повеќе не постои, додека Албанците гледаат на сè од своја национална перспектива и „се заинтересирани за пакет договор со Албанија и Косово“.
Во контекст на апатијата на општеството, политичките елити, вели тој, имаат интерес да го зачуваат статусот кво.
„Политичките елити можат да се претстават како бранители на националните интереси и на тој начин да обезбедат одредена резерва на гласови и да го продолжат својот престој на власт. Од друга страна, тие можат многу добро да имаат корист од ситуацијата на земја која е на прагот на Европската Унија, каде што законодавството е поблиску до африканскиот континент отколку до европскиот, а во оваа сива зона можат да маневрираат и да ја подобрат својата имотна состојба многу подобро“, забележува Илиќ. Како заклучок, тој истакнува дека понатамошното одложување на процесот нема драматично да ги промени односите во триаголникот Скопје-Софија-Брисел. Според него, иднината на овој регион, кој англосаксонските центри на моќ долго време го сметаа за „остатоци од Отоманската империја“, во голема мера ќе зависи од конечниот развој на ситуацијата на Источниот фронт и непријателствата во Украина, бидејќи, според него, ниту Бугарија ниту Северна Македонија историски не би постоеле без рускиот фактор.
