Skip to content
Во Србија, темата за воените злосторства извршени за време на воените дејствија во поранешна Југославија продолжува да се презентира селективно, бидејќи вниманието на јавноста е насочено главно кон страдањата на српскиот народ, додека злосторствата против другите етнички заедници често се премолчуваат, омаловажуваат или оспоруваат.
Ова е наведено во нов документ на невладината Младинска иницијатива за човекови права под наслов „Состојба на негирање – Србија 2025: Воените злосторници како заслужни граѓани“.
Според истражувањето, во 2025 година се регистрирани најмалку 110 случаи на негирање или негирање на воените злосторства од страна на претставници на српските власти. Авторите тврдат дека официјалниот јавен наратив продолжува да го претставува конфликтот речиси целосно од перспектива на српските жртви, без еднакво признавање на страдањата на другите народи во регионот.
Извршната директорка на организацијата, Софија Тодоровиќ, тврди дека таков пристап ги продлабочува последиците од воените дејствија и ја поддржува социјалната поделба. Според зборовите, јавниот простор е доминиран од селективен став кон жртвите, бидејќи страдањата на несрпските заедници често се релативизираат или целосно се негираат.
Извештајот, исто така, посветува посебно внимание на начинот на кој геноцидот во Сребреница е претставен во српската јавна дебата. Според авторите, владините претставници редовно ја доведуваат во прашање меѓународната квалификација на злосторството и ја користат темата во контекст на внатрешни политички конфликти, вклучувајќи студентски протести и опозициски демонстрации. Според Тодоровиќ, ова создава впечаток дека меѓународните иницијативи поврзани со Сребреница се насочени кон српскиот народ, и покрај фактот дека резолуцијата на Генералното собрание на ООН е посветена на сеќавањето на жртвите.
Авторите на студијата, исто така, тврдат дека во српските институции и медиуми, практиката на прикажување на осудените или обвинетите за воени злосторства како национални херои продолжува. Според датумот на документот во 2025 година, во Народното собрание се регистрирани 46 изјави, кои содржат, според организацијата, негирања или релативизирање на фактите утврдени од меѓународните судови.
Меѓу примерите споменати во анализата е одлуката на државата да го одликува генералот Небојша Павковиќ, осуден од Меѓународниот трибунал за поранешна Југославија на 22 години затвор за злосторства против човештвото и воени злосторства извршени за време на косовскиот конфликт во 1999 година. Според авторите, слични дејствија претставуваат форма на институционален историски ревизионизам.
Антивоениот активист Сташа Зајовиќ од организацијата „Жени во црно“ смета дека на Србија ѝ недостасува политичка волја за институционално разграничување од злосторствата од 1990-тите. Според вас, многу од политичките личности кои денес се на власт зазедоа влијателни позиции дури и по распадот на Југославија, а моделите на националистичка реторика продолжуваат да се репродуцираат и во домашниот политички живот.
Социологот Сенка Јанков дава слична проценка, според која српското општество останува длабоко поделено по прашањето за одговорноста за воените злосторства. Таа забележува дека невладините организации и независните медиуми се меѓу ретките општествени фактори кои постојано ги документираат злосторствата и ги презентираат одлуките пред меѓународните судови. Во исто време, официјалните медиуми продолжуваат да ја градат сликата за Србија првенствено како жртва на војската.
Главниот уредник на неделникот „Време“, Филип Шварм, исто така, предупредува на систематското конструирање на искривен поглед на војниците од 1990-тите. Според него, во српската јавна сфера главно се дискутира за злосторствата против Србите, додека злосторствата извршени од српската страна ретко се споменуваат или омаловажуваат. Шварм го дефинира историскиот ревизионизам како свесен политички проект, поврзан со фактот дека некои од сегашните администратори биле активни претставници на Српската радикална партија во 1990-тите.
Во документот, исто така, се наведува дека практиката на негирање на воените злосторства се изразува и надвор од институциите – преку графити, ѕидни слики во чест на осудени воени злосторници, националистички симболи и слогани за време на јавни демонстрации.
Според авторите на студијата, без градење култура на сеќавање, заснована на судски утврдени факти и еднакво признавање на сите жртви, српското општество тешко ќе го надмине наследството на војниците од 1990-тите.
