Skip to content
Европската комисија денеска, 17 септември, треба да го претстави EU Kids Act, предлог со кој првпат на ниво на Европската Унија се воведуваат јасни возрасни граници за пристап до социјалните мрежи. Планот предвидува забрана за профили на деца под 13 години, ограничени „мини-профили“ под родителски надзор до 15 години и задолжително безбедни поставки за сите малолетни корисници.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен ги објави основните правила во средата, во говорот за состојбата на Унијата пред Европскиот парламент. Таа најави и промена на досегашната логика: платформите, а не децата и родителите, ќе треба да докажат дека нивните услуги се безбедни.
Сепак, ова не е закон што почнува да важи веднаш. Комисијата допрва го отвора законодавниот процес, а предлогот ќе може да се менува во преговорите со Европскиот парламент и Советот на ЕУ.
Што се предвидува за секоја возраст?
| Возраст | Најавено правило |
|---|---|
| Под 13 години | Без профил на социјалните мрежи. Точниот третман на детските и образовните онлајн-услуги треба да го покаже предлогот. |
| Од 13 до 14 години | Само ограничен „мини-профил“, поставен и надгледуван од родител или старател, со ограничени функции и користење до еден час дневно. |
| Од 15 до 17 години | Дозволен личен профил, но платформата мора однапред да активира безбедни поставки приспособени за малолетници. |
Официјалната најава се фокусира на социјалните мрежи. Нацрт-документ во кој имал увид Reuters, меѓутоа, покажува дека предлогот може да ги опфати и видеоплатформите, онлајн-игрите, ВИ-четботовите и таканаречените виртуелни придружници.
Според тој документ, социјалните мрежи и видеоплатформите би ја проверувале возраста при отворање профил, додека платформите за игри би можеле да ја проверуваат пред преземање игра. Конечниот опфат ќе биде познат по објавувањето на официјалниот текст.
Како ќе се проверува возраста без предавање лична карта?
Европската комисија веќе разви систем наречен „мини-паричник“, кој треба да му овозможи на корисникот да докаже дека ја надминал потребната возрасна граница без на платформата да ѝ ги открие другите лични податоци.
Системот првично е подготвен за потврдување дека корисникот има повеќе од 18 години, но Комисијата наведува дека може да се приспособи и за други прагови, како 13 или 15 години. Наместо копија од личен документ, платформата би добила само потврда дека корисникот ја исполнува бараната возраст.
Точниот модел, кој ќе може да издава вакви потврди и дали ќе бидат дозволени други методи за процена на возраста, треба да биде објаснет во EU Kids Act. Тоа ќе биде и едно од најчувствителните прашања за институциите за заштита на личните податоци.
Комисијата веќе препорачува профилите на малолетниците да бидат приватни по автоматизам, да се ограничи контактот од непознати лица и децата да не можат да бидат додавани во групи без согласност. Постојните европски насоки бараат и исклучување на автоматското пуштање видеа, известувањата што поттикнуваат постојано враќање, низите за секојдневна активност и други механизми што создаваат зависничко користење.
Платформите треба да ги приспособат и алгоритамските препораки за децата да не навлегуваат во сè поштетни содржини. Сè уште не е потврдено дали Kids Act целосно ќе го забрани бескрајното прелистување или ќе бара негово ограничување, ниту колкави ќе бидат санкциите за компаниите што нема да ги почитуваат правилата.
Што значи ова за Македонија?
Македонија нема автоматски да го применува EU Kids Act само затоа што предлогот ќе биде усвоен во Европската Унија. Земјата не е членка на ЕУ и за домашна правна примена ќе биде потребно усогласување на македонското законодавство, зависно од конечната форма на европскиот акт.
Сепак, промените може практично да стигнат и до македонските корисници доколку Instagram, TikTok, YouTube и другите компании воведат исти безбедносни поставки за поширокиот европски пазар.
За македонските институции остануваат две отворени прашања: дали новите системи за проверка на возраста ќе бидат усогласени со домашните правила за заштита на личните податоци и дали МОН ќе подготви програми за дигитална писменост со кои учениците и родителите ќе ги разберат новите ограничувања.
Претставувањето на предлогот ќе ги открие точниот круг на опфатени платформи, правилата за проверка на возраста, надлежниот надзор и можните казни. Дури потоа следуваат расправата, измените и гласањето во Европскиот парламент и Советот на ЕУ.
