Skip to content
Русија преминала од планирање кон спроведување саботажни операции против дански компании поврзани со снабдувањето на Украина, со посебен фокус врз производството на оружје, соопшти данската Служба за безбедност и разузнавање – PET. Според Копенхаген, промената означува нова фаза во руската хибридна кампања во Европа, додека Москва ги отфрла обвинувањата како неосновани.
Главната аналитичарка на PET, Јосефине Кристенсен, на безбедносна конференција во Копенхаген изјави дека во пролетта службата гледала „многу планирање“, но мал број реализирани активности. На почетокот на летото, според неа, сликата се променила и бил забележан значително поголем број спроведени операции.
Проценката на данската служба е дека Русија го менува изборот на цели затоа што пошироките обиди за создавање нестабилност и притисок не успеале да ја запрат западната воена поддршка за Украина. Новата насока, според PET, е кон компании и објекти чие работење може непосредно да влијае врз украинскиот фронт, особено производителите на оружје и фирмите вклучени во воените испораки.
Данската служба уште на 5 септември јавно предупреди дека заканата од руска саботажа во земјата ја оценува како висока и дека има информации за конкретно планирање и подготовка на операции насочени кон Данска. Како најизложени тогаш беа посочени токму одбранбената индустрија и компаниите поврзани со воената поддршка за Украина.
Новото во денешната порака е преминот од подготовка кон спроведување. PET досега на својата општа страница за саботажи наведуваше дека не е запознаен со конкретни случаи на руска физичка саботажа извршена во Данска. Денешната изјава на Кристенсен, пренесена од Reuters, покажува дека проценката се движи кон поактивна фаза на операциите. Сепак, PET јавно не именуваше конкретна данска компанија, датум или инцидент што го припишува на Русија.
Еден од методите што особено ги загрижува данските безбедносни служби е регрутирањето посредници преку интернет.
Според PET, руските служби користат социјални мрежи, гејминг-платформи и сервиси како Telegram за да најдат луѓе подготвени за едноставни задачи за пари. На почеток тие можат да добијат барање да фотографираат фабрика, магацин, возило, влез во објект или безбедносни мерки. Поединечната задача може да изгледа безначајно, но собраните информации можат да послужат за извидување и подготовка на саботажа.
Данската служба предупредува дека дел од регрутираните луѓе можеби воопшто не знаат кој е вистинскиот нарачател или за што ќе бидат употребени информациите. Исплатите може да се вршат и во криптовалути. Reuters, повикувајќи се на Кристенсен, објави дека меѓу посредниците што ги користат ваквите мрежи има и социјално ранливи лица, вклучително бездомници и зависници, кои се привлекуваат со можност за брза заработка.
Кристенсен посочи и на список објавен од руското Министерство за одбрана во април, на кој биле наведени европски производители на дронови и компоненти за беспилотни летала како потенцијални воени цели. За PET тоа е дополнителен индикатор дека компаниите директно поврзани со снабдувањето на Украина се во центарот на новиот ризик.
Москва ги отфрла данските обвинувања. Руската амбасада во Копенхаген и претходно тврдеше дека PET не презентирала конкретни јавни докази за руска подготовка на саботажи и ја обвини Данска дека ја користи темата за поттикнување страв од Русија. На денешното барање на Reuters за нов коментар амбасадата првично не одговорила.
Предупредувањето доаѓа само две недели откако данската воена разузнавачка служба FE објави нова проценка за руската закана. Во документот од 24 септември службата проценува дека Русија во наредните месеци веројатно дополнително ќе ја засили хибридната војна против НАТО и Западот. FE истовремено оцени дека ризикот од ограничен руски воен напад врз земја-членка на НАТО е низок, но расте.
PET, пак, не тврди дека Русија во моментов планира масовно уништување на данската критична инфраструктура. Службата оценува дека главниот фокус засега е врз одбранбената индустрија и синџирите поврзани со Украина, иако предупредува дека кругот на потенцијални цели може брзо да се прошири доколку односите меѓу Русија и НАТО дополнително се влошат.
Токму затоа данските власти веќе им препорачуваат на компаниите од одбранбениот сектор да не чекаат директно предупредување од PET. Од нив се бара самите да реагираат на необични обиди за фотографирање, набљудување на објектите, собирање податоци за транспортот или невообичаен интерес за пристапните точки и безбедносните системи.
Данската проценка ја поместува европската безбедносна дебата уште еден чекор подалеку од класичниот фронт во Украина. Според PET, дел од конфликтот веќе се води и околу фабриките, магацините и транспортните мрежи во земјите што ја снабдуваат украинската армија, со операции што можат да изгледаат како криминал, пожар, вандализам или обична несреќа.
