Големите технолошки компании го менуваат новинарството

Две децении, големите технолошки компании играат значајна улога во обликувањето на начинот на кој се создаваат, дистрибуираат и перцепираат вестите. Тие вклучуваат сè, од пребарувачи и социјални мрежи до вештачка интелигенција. Нивното влијание одамна се прошири надвор од медиумскиот сектор – на политичката арена. Корпоративните лидери интервенираат во изборните кампањи, а владите се под притисок.

Како медиумите и јавноста можат да ја зачуваат својата независност? И какви односи одржуваат новинарите со „големите технолошки компании“ – петте најголеми американски технолошки гиганти: Alphabet (Google), Apple, Meta, Amazon и Microsoft? Таа дебата е клучна тема на Глобалниот медиумски форум (GMF) на Дојче Веле, кој се одржа во Бон.

„Го правиме тоа од страв“

Од самиот почеток, Кортни Ц. Раџ, директорка на американскиот Центар за медиуми и дигитално управување (CMDG), објаснува дека терминот „големи технолошки компании“ одразува чувство на загриженост.

„Општеството не го става зборот „голем“ пред сè од почит или восхит. Го правиме тоа од страв, во очекување на конфликт“, рече таа за време на дискусијата во GMF модерирана од водителот на DW, Џафар Абдул Карим. Стануваше збор за дискусија насловена како „Помеѓу иновациите и зависноста: Односот на љубовта и омразата на новинарството со големите технолошки компании“.

Платформите, додаде таа, значително ја проширија својата моќ – од дистрибуција и монетизација до видливоста на содржината. Темелите на таа соработка се поткопуваат сè повеќе и повеќе, вели Раџ и го поставува прашањето: „Дали навистина сме партнери, бидејќи чистиме ѓубре и дезинформации?“

„Вештачката интелигенција има повеќе потреба од нас отколку што ѝ требаме ние“

Содржината на вестите се користи во голем обем за обука на системи за вештачка интелигенција – честопати без надомест, истакнува Раџ. Тие содржини играат клучна улога во тој процес, бидејќи тоа е она што ја поврзува вештачката интелигенција со реалноста.

„Како да знаеме што знаеме“, прашува таа, а потоа предупредува за можно губење на реалноста ако вештачката интелигенција е обучена исклучиво на содржина генерирана од самата вештачка интелигенција. Исто како фотокопија од слика – секоја последователна копија се оддалечува од оригиналната реалност.

„Вештачката интелигенција има повеќе потреба од нас отколку што ѝ требаме ние – или барем така би сакал да верувам“, вели Раџ. Нејзиното последно предупредување беше остро: „Кога економската и политичката моќ се наоѓаат во истите компании, тогаш ја гледаме архитектурата на технофашизмот“.

Развој на нови бизнис модели

Спротивно на тоа, Саџријак Родинг, претприемач и инвеститор од Силиконската долина, се залага за промена на перспективата и поголема лична одговорност: „Треба да се движиме подалеку од стандардната дебата за „големите технолошки компании наспроти лошите новинари“.

Наместо тоа, вели тој, медиумските компании треба да развијат нови бизнис модели, да се потпираат повеќе на платени модели и активно да ја користат технологијата. „Ако не плаќате со пари, плаќате со „мозочно расипување“. Сленготски термин „мозочно расипување“ е опис за содржина на Интернет што е со низок квалитет.

Марсела Дуарте, од бразилската организација за проверка на факти Аос Фатос, се позиционира во дискусијата како глас на таканаречениот Глобален Југ. Според неа, платените модели се нереални во земји како Бразил, бидејќи многу луѓе едноставно не можат да си ги дозволат. „Понекогаш луѓето немаат пари ниту за храна. Дали е фер да се очекува луѓето да плаќаат за содржина? Не мислам така.“

Новинарството треба да се случува таму каде што е публиката – а тоа значи на платформи како оние што ги поседуваат Мета или Гугл, вели Дуарте. Успешните пристапи, како што е моделот на претплата на американскиот весник Њујорк Тајмс, не можат едноставно да се копираат во секоја земја, нагласува таа.

Смртоносна дезинформација

Екхарт фон Хиршхаузен – лекар, медицински новинар и презентер – укажува на итноста на ситуацијата. „Луѓето умираат од мали сипаници во моментов поради дезинформации“, вели тој. За него, дискусијата е за нешто повеќе од само односот помеѓу големите технолошки компании и медиумските експерти. „За мене, тоа е навистина прашање на живот и смрт.“

Фон Хиршхаузен повикува на јасна одговорност на платформите – и на создавање европска мрежа што би се водела од „универзални вредности, а не од профит и лаги“.

GMF: 1.400 медиумски професионалци од повеќе од 110 земји

Оваа година, Глобалниот медиумски форум на Дојче Веле во Бон се одржа под слоганот „Новинарство гласно. Зборувај. Слушај. Дејствувај“. Од 22 до 24 јуни, повеќе од 1.400 медиумски професионалци од над 110 земји дискутираа за тоа како медиумите ширум светот реагираат на дезинформациите, поларизацијата и технолошките промени – и новите начини што ги наоѓаат за да ја зајакнат својата демократска улога.

„Слободата на печатот и слободата на изразување не се луксуз. Тие се неопходни за демократијата, безбедноста и слободните општества“, рече извршната директорка на DW, Барбара Масинг, во својот воведен говор.

Во исто време, на GMF, наградата на Дојче Веле за слобода на говорот му беше врачена на медиумскиот претприемач Џими Лаи. Основачот на весникот „Епл дејли“, кој е во затвор од 2020 година, е истакнат застапник на слободата на печатот и демократијата во Хонг Конг. Неговата ќерка ја прими наградата во негово име.