Skip to content
Луксузниот туристички проект на албанскиот брег, поврзуван со Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп, отвори сериозни прашања за сопственоста врз земјиштето, транспарентноста на инвестициската шема и иднината на еден од најчувствителните природни предели во Албанија.
Во фокусот е подрачјето околу Звернец, Пише Поро и лагуната Нарта, дел од заштитениот пејзаж Вјоса-Нарта на јадранскиот брег. На простор од повеќе од 1,3 милиони квадратни метри, компанијата „Звернец саут Адријатик девелопмент“ планира изградба на луксузен туристички комплекс, за кој албанската влада веќе дала дозвола.
Истражувањето на Призма покажува дека зад проектот не стои едноставна инвестициска структура, туку мрежа од компании, поединци и посредници. Компанијата инвеститор е регистрирана во Холандија како офшор-труст, а нејзините вистински сопственици не се јавно објавени. Американските медиуми претходно го поврзаа проектот со Кушнер, со катарски милијардери и со деловни партнери од Албанија.
Главниот проблем не е само во тоа кој инвестира, туку и на кое земјиште се гради. Дел од локалните жители тврдат дека земјиштето со генерации им припаѓа на нивните семејства и дека сè уште се водат судски постапки за сопственоста. И покрај тоа, албанскиот Национален совет за територија и води, тело со кое претседава премиерот Еди Рама, издал дозволи за развој на проектот.
Во истражувањето се наведуваат и имиња на лица поврзани со спорни имотни постапки, поранешни судски одлуки, фалсификувани документи и бизнис-структури што со години се движат околу вредното крајбрежно земјиште во Валона. Меѓу нив се споменуваат бизнисменот Артур Шеху, негови поранешни правни застапници, лица поврзани со судски постапки, како и компании блиски до деловни кругови што имаат силно влијание во Албанија.
Посебно внимание привлекува поврзаноста со семејството Кастрати, една од најмоќните бизнис-групации во земјата, со интереси во гориво, осигурување, недвижности, туризам и управување со аеродромска инфраструктура. Иако од групацијата упатуваат прашањата да се постават до компанијата инвеститор, локални жители сведочат дека лица и механизација поврзувани со тој деловен круг се појавувале на терен.
Паралелно со имотните прашања, проектот предизвика силни реакции поради неговата локација. Вјоса-Нарта е заштитен пејзаж и еден од најважните влажни екосистеми во регионот, значаен за птици преселници, фламинга, морски желки и други видови. Еколошките организации предупредуваат дека масовната туристичка изградба во ваква зона може неповратно да го промени пределот, особено ако се реализира заедно со други инфраструктурни зафати, како аеродромот кај Валона.
Во последните денови проектот предизвика и масовни протести во Албанија. Демонстрантите бараат прекин на работите, повлекување на тешката механизација и одговорност од институциите. Реакциите се засилија откако на локацијата се појавија огради со бодликава жица, со што беше блокиран пристапот до дел од брегот.
Премиерот Еди Рама го брани проектот како важна странска инвестиција и дел од амбицијата Албанија да стане силна туристичка дестинација. Владините претставници тврдат дека проектот ќе мора да ги почитува албанските закони и европските еколошки стандарди, а инвеститорите велат дека се залагаат за одговорен развој, нови работни места и корист за локалните заедници.
Но, суштинската дилема останува поширока од еден хотелски комплекс. Случајот со Звернец покажува како големите туристички инвестиции на Балканот често се судираат со нерешени имотни прашања, слаб институционален надзор и притисок врз заштитената природа. Кога проект од вакви размери се движи низ офшор-структури, влијателни посредници и спорни катастарски истории, тогаш економскиот развој станува и тест за владеењето на правото.
За Албанија, која сака да се позиционира како елитна туристичка дестинација и истовремено да напредува кон Европската Унија, овој проект станува повеќе од локална инвестициска приказна. Тој е проверка дали државата може да привлече капитал без да ја претвори заштитената природа во градежна зона и без да ги заобиколи граѓаните кои тврдат дека земјиштето им било одземено пред да заврши судската битка.
