Матурата влегува во финиш, ова е неделата кога паниката мора да почне да личи на стратегија

Матурата влегува во финиш и за матурантите во Македонија оваа недела веќе не е време за хаотично „фаќање сè“, туку за јасен план до првиот екстерен испит на 6 јуни, кога гимназијалците ќе полагаат англиски, француски, германски, руски или италијански јазик, математика или историја, а учениците од стручните и уметничките училишта ќе влезат во својот прв матурски испит според новиот модел.

Оваа генерација матуранти не полага само уште еден завршен тест. Од оваа година матурата се дели на три патеки – државна матура, државна стручна матура и државна уметничка матура, со образложение дека испитите треба да бидат приспособени на она што учениците го изучувале во текот на четиригодишното образование. За гимназијалците вториот екстерен испит е на 11 јуни, а за стручните и уметничките училишта испитот по мајчин јазик и литература е на 12 јуни.

Токму затоа паниката сега мора да се претвори во стратегија. Државната матура, според Државниот испитен центар, е систем преку кој се проверуваат и вреднуваат знаењата, вештините и способностите стекнати во четиригодишното средно образование, а резултатите служат и за упис на студии. Тоа значи дека последните три недели не треба да се трошат на бескрајно читање, туку на селекција, повторување, тестирање и дисциплина.

Најважната промена во пристапот е едноставна: матурантот повеќе не треба да учи како да „помине материјал“, туку како да извлече знаење под временски притисок. Истражувањата за учење покажуваат дека долгорочното паметење најмногу се подобрува кога повторувањето е распоредено во повеќе сесии и кога ученикот активно се обидува да се сети на одговорот, наместо само повторно да го чита истиот материјал.

Практично, ова значи дека до крајот на мај секој матурант треба да има три јасни листи: што сигурно знае, што го знае делумно и што реално веќе не може темелно да го совлада. Првата листа се одржува со кратки проверки, втората носи најголема добивка и таму треба да оди најмногу време, а третата не смее да ја проголта целата енергија. Во финишот, стратегијата е поважна од амбицијата да се научи сè од почеток.

Родителите, пак, во овој период треба да престанат да ја мерат подготовката според бројот на часови поминати над книга. Преголемиот притисок околу стандардизираните тестови може да ја зголеми анксиозноста кај учениците, особено кога испитот се доживува како пресвртница за академскиот и животниот пат. Затоа најкорисната родителска улога е организациска, а не панична: мирен распоред, редовен сон, нормална храна, ограничен телефон и јасна проверка на документи, термини и правила.

Минатогодишните резултати покажаа дека системот може да функционира постабилно кога подготовката и контролата се посериозни. Во јунскиот рок во учебната 2024/2025 година се пријавиле 15.004 матуранти, просечната оценка била 3,69, повисока од 3,26 претходната година, а МОН соопшти дека не биле евидентирани масовни прекршувања како во минатото. Сепак, 172 ученици, според Министерството, ризикувале и си го одложиле завршувањето на средното образование.

Затоа оваа недела е пресек. Кој сега ќе направи календар по денови, ќе вежба со стари тестови, ќе го мери времето и ќе ги затвора слабите точки, ќе влезе во јуни со чувство дека контролира барем дел од процесот. Кој ќе продолжи да учи хаотично, да останува буден до доцна и да ја менува стратегијата секој ден, ќе ја претвори матурата во трка со сопствениот страв.

Матурата не бара само знаење, туку и ред. А редот, во овој финиш, почнува со најобичното прашање што секој матурант треба да си го постави уште вечерва: што точно ќе повторам утре, како ќе проверам дали го знам и што ќе оставам за следниот ден.