Skip to content
Кога премиерот Христијан Мицкоски им порача на младите дека „не можете да работите во странство, а да барате бесплатно здравство во Македонија“, отвори прашање што не може да се затвори со една политичка реченица.
„Не можеме да бараме времена работа некаде во некои туристички земји, да контрибуираме во таа локална економија неколку месеци во годината и да плаќаме таму даноци, а да бараме од нашиот здравствен систем овдека бесплатно здравствено осигурување и да живееме со критика кон тој истиот систем којшто ние истите го измачуваме и го истрошуваме“, рече Мицкоски.
Изјавата допира реален проблем, иселувањето ја празни државата од работна сила, знаење и идни семејства. Но економската слика е многу посложена: младите што работат во странство не се само корисници на системот, туку и луѓе чии пари со години циркулираат низ македонската економија.
Основната контра-теза е јасна. Ако некој не прима плата во Македонија, тоа не значи дека не придонесува во Македонија. Илјадници млади работат сезонски или трајно во Германија, Хрватска, Словенија, Малта, Италија, Австрија и други земји, но голем дел од заработеното го враќаат дома преку семејствата, преку сметки, кредити, реновирања, станови, автомобили, угостителство и секојдневна потрошувачка.
Дознаките и приватните трансфери од странство не се споредна економска ставка. Тие се значаен извор на девизи, ликвидност и потрошувачка за Македонија. Парите што ги праќаат или ги носат луѓето од странство не исчезнуваат во приватни џебови без ефект врз државата. Напротив, тие влегуваат во продавници, банки, градежни фирми, сервиси, пазари, ресторани и локални бизниси.
Тука е клучната економска логика. Кога млад човек од странство испраќа пари дома, плаќа рата за стан во Македонија, купува градежен материјал, реновира куќа, помага родители, плаќа сметки, купува храна, автомобил или троши во кафуле, тие пари стануваат дел од домашниот промет. А секој промет создава даночен ефект.
ДДВ е потрошувачки данок. Тоа значи дека дел од парите заработени надвор, кога ќе се потрошат дома, завршуваат во буџетот преку ДДВ. Дополнително, тие пари индиректно поддржуваат плати, добивки, локални услуги, акцизи, камати, комунални давачки и приходи за домашни компании.
Затоа тезата дека младите од странство само „го трошат системот“ е непотполна. Да, ако не плаќаат здравствени придонеси во Македонија, постои легитимно прашање како треба да биде уредено здравственото осигурување. Но тоа прашање мора да се решава со јасни, фер и одржливи правила, а не со порака што ги сведува младите иселеници на товар за државата.
Во многу градови и населби ова не е теорија, туку секојдневна економија. Локални продавници, кафулиња, мајстори, градежни фирми, сервиси, агенции за недвижности и банки сериозно зависат од парите што доаѓаат од странство. Во летните месеци, за празници и за годишни одмори, цели локални економии оживуваат токму од тие приливи. Тоа се пари заработени надвор, но потрошени дома.
Проблемот со иселувањето не треба да се романтизира. Македонија губи млади луѓе, работна сила, демографска енергија и доверба во иднината. Тоа е сериозен национален и економски пораз. Но истовремено, државата не може да ја игнорира непријатната вистина дека дел од нејзината потрошувачка, девизни приливи и локална економска стабилност се потпираат токму на тие луѓе што заминале или сезонски работат надвор.
Затоа јавната дебата треба да биде попрецизна. Прашањето не е само дали младите треба да останат или да заминат. Прашањето е зошто заминуваат, што им нуди државата за да останат, и како фер да се уреди односот меѓу нивните права, обврски и реалниот економски придонес што го имаат кон земјата.
Ако младите со години внесуваат пари во Македонија, ако тие пари ја хранат потрошувачката, го движат локалниот бизнис и завршуваат во буџетот преку даноци, тогаш не е фер тие да се гледаат само како товар. Фер е да се отвори потешкото прашање: колку Македонија навистина зависи од младите што ги изгубила?