НАТО нема да дозволи Македонија и Балканот да се дестабилизираат

НАТО нема да дозволи Балканот да се дестабилизира, порача генералниот секретар Марк Руте од Подгорица, предупредувајќи дека во регионот постојат актери што се обидуваат да создадат нестабилност, додека Алијансата ќе ја препознае и ќе ѝ се спротивстави на секоја злонамерна активност на територијата на земјите членки.

Руте ја испрати пораката на прес-конференција со црногорскиот премиер Милојко Спајиќ, во контекст на засилените безбедносни предизвици за Европа: руската агресија врз Украина, сè поасертивниот пристап на Кина и нестабилноста во јужното соседство на НАТО. Според него, Западен Балкан останува простор во кој стабилноста не смее да се земе здраво за готово.

Пораката е важна и за Македонија, како земја членка на НАТО и дел од регион во кој политичките кризи, етничките тензии, дезинформациите, надворешните влијанија и нерешените спорови лесно можат да се прелеат преку граници. Во март, за време на посетата на Скопје, Руте веќе порача дека безбедноста на Западен Балкан е суштинска за Алијансата и дека смета на Северна Македонија да води со пример.

НАТО во последните години ја засили својата политичка и безбедносна видливост во регионот, особено по тензиите во Косово, кризите во Босна и Херцеговина и растечките предупредувања за руско влијание. Алијансата преку КФОР останува клучен безбедносен фактор на Косово, а во БиХ постојано ја нагласува поддршката за територијалниот интегритет и стабилноста на земјата.

За Македонија, оваа порака има двојна тежина. Од една страна, членството во НАТО значи безбедносна гаранција во време кога регионот повторно е под притисок од геополитички судири. Од друга страна, таа гаранција не ја заменува домашната обврска за функционални институции, отпорност на дезинформации, политичка стабилност и јасна стратегија против хибридни закани.

Затоа изјавата на Руте не треба да се чита само како дипломатска поддршка. Таа е предупредување дека Западен Балкан останува ранлива зона, во која секоја институционална слабост, внатрешна поделба или политичка радикализација може да биде искористена од актери што сакаат да ја ослабат евроатлантската стабилност.

Во случајот со Македонија, ризикот не е само класична воена закана. Многу пореални се сајбер-напади, дезинформациски кампањи, политичко поткопување на довербата во институциите, етнички провокации и економски притисоци. Токму тие форми на нестабилност денес се дел од пошироката безбедносна слика на НАТО.

Руте ја поздрави и одбранбената посветеност на Црна Гора, која веќе издвојува над два проценти од БДП за одбрана, што е цел на Алијансата за земјите членки. Тоа е уште една порака до регионот дека безбедноста повеќе не е само прашање на декларации, туку и на инвестиции, капацитети, подготвеност и политичка волја.

Западен Балкан со години живее меѓу две реалности: формално е дел од европската безбедносна архитектура, но во пракса останува изложен на кризи што не исчезнале. Затоа пораката од НАТО е јасна: Алијансата нема да дозволи безбедносен вакуум во регионот, но стабилноста ќе зависи и од тоа дали самите држави ќе покажат дека знаат да ги затворат просторите низ кои нестабилноста влегува.