Норвешка ќе пробие планина за бродови

Норвешка влегува во изградба на инфраструктурен проект без преседан – тунел низ планина по кој нема да минуваат автомобили или возови, туку патнички, товарни и крајбрежни бродови. Тунелот „Стад“ треба да им овозможи на пловилата да го избегнат најизложениот и најнепредвидлив дел од норвешкото крајбрежје, каде што силните ветрови, високите бранови и наглите промени на времето со векови ја отежнуваат пловидбата.

Проектот во јуни ја доби клучната политичка и финансиска потврда, а Норвешката крајбрежна управа го избра домашниот градежен гигант „АФ Групен“ за изведувач. Договорот вреди околу 5,6 милијарди норвешки круни без ДДВ и треба да биде потпишан во август, додека почетокот на градежните работи е планиран за почетокот на 2027 година. Вкупната одобрена буџетска рамка на проектот изнесува 8,588 милијарди круни со вклучен данок.

„Стад“ ќе биде првиот бродски тунел во светот изграден во целосни димензии за големи морски пловила. Неговата подземна траса ќе биде долга 1,7 километри, а заедно со приодите ќе опфаќа околу 2,2 километри. Внатрешноста ќе биде висока 50 и широка 36 метри, со 33 метри простор меѓу морската површина и таванот. Таквите димензии ќе овозможат низ планината да минуваат бродови од големината на норвешките крајбрежни линии „Хуртигрутен“ и „Киструтен“.

Зад импресивните димензии стои една од најобемните операции за ископување карпа во современата норвешка инфраструктура. Од планината треба да се отстранат околу три милиони кубни метри цврста карпа, кои по минирањето ќе создадат околу 5,4 милиони кубни метри камен материјал. Норвешките власти ја споредуваат количината со приближно 750.000 полни камиони.

Тунелот ќе ја поврзе областа Кјодеполен во фјордот Ванилвен со Молдефјорд кај Селје. Наместо да го заобиколуваат полуостровот Стад и да излегуваат на отворениот дел од морето Стадхавет, бродовите ќе можат да минуваат директно низ копното. Главната придобивка нема да биде драматично скратување на патувањето, туку побезбедна и попредвидлива пловидба, особено кога временските услови го прават морскиот премин ризичен или невозможен.

Стадхавет е дел од норвешкиот брег што е директно изложен на Северниот Атлантик, без острови што би го амортизирале ударот на ветерот и брановите. Токму судирот на морските струи, силниот ветер и подводната конфигурација создаваат непредвидливи и тешки услови за навигација. Поради тоа, бродовите често се принудени да чекаат подобро време, што создава доцнења и ја нарушува редовноста на патничкиот и товарниот сообраќај.

Идејата за пробивање бродски премин низ полуостровот не е производ на модерната инженерска ера. Првиот познат предлог бил објавен уште во 1874 година во локален весник, но проектот повеќе од еден век останал на ниво на замисла, анализи и различни технички решенија. Норвешкиот парламент ја одобри изградбата во 2021 година, по што следуваа тендери, нови процени на трошоците и оптимизација на проектот.

Изградбата ќе се изведува со дупчење и контролирано минирање на карпата, а договорот опфаќа и изградба на влезните конструкции, системите за насочување на бродовите, заштитните и техничките инсталации, продлабочување на делови од пловниот пат и уредување на површините околу двата портала. Ископаниот камен нема само да се депонира, туку дел од него е предвидено да се користи за развојни и градежни проекти во регионот.

Проценетото времетраење на работите е околу пет години, што значи дека, доколку проектот се одвива според распоредот, првите бродови би можеле да минуваат низ планината околу 2032 година. Со завршувањето, Норвешка нема само да отстрани опасна точка од својата крајбрежна рута, туку ќе создаде нов тип поморска инфраструктура што досега постоеше само во значително помали размери.