По 40-тата, колбасите одат на црна листа

Колбасите, виршлите, саламите и индустриски произведената сланина се храната што романскиот лекар и здравствен едукатор Михаил Паутов целосно ја исфрлил од исхраната по 40-тата година. Неговото предупредување е остро – производ што може со месеци да стои во фрижидер, натопен со сол, конзерванси и адитиви, за него повеќе личи на „хемиски експеримент“ отколку на храна.

Зад драматичната формулација, сепак, постои сериозна научна основа. Светската здравствена организација преку Меѓународната агенција за истражување на ракот го класифицира преработеното месо во групата канцерогени за луѓето. Во оваа категорија влегува месото чиј рок на траење и вкус се менуваат со солење, сушење, чадење, ферментација или додавање конзерванси – виршли, салами, шунка, сланина и дел од готовите месни производи.

Класификацијата во групата 1 често погрешно се толкува како тврдење дека сланината е еднакво опасна како пушењето. Агенцијата објаснува дека групата го покажува степенот на сигурност на доказите дека нешто може да предизвика рак, а не големината на ризикот. Научните докази за поврзаноста на преработеното месо со ракот на дебелото црево се цврсти, но ризикот од една порција колбаси не може да се спореди со ризикот од долгогодишно пушење.

Според процената на агенцијата, секои 50 грама преработено месо изедени дневно се поврзуваат со околу 18 проценти повисок релативен ризик од рак на дебелото црево. Тоа е приближно една виршла или неколку парчиња сланина. Ризикот за поединецот останува релативно мал, но расте со количината и зачестеноста на консумирањето.

Светскиот фонд за истражување на ракот поради тоа не утврдува „безбедна дневна доза“, туку препорачува преработеното месо да се јаде многу ретко или воопшто да не се консумира. Кај црвеното месо препораката е поумерена – до околу 350 до 500 грама зготвено месо неделно, бидејќи тоа истовремено е извор на протеини, железо, цинк и витамин Б12.

Паутов на својата листа го става и рафинираниот бел шеќер, особено кога се внесува преку слатки, засладени пијалаци и индустриски десерти. Но тврдењата дека шеќерот директно „го храни ракот“ или дека неговото исфрлање може да запре тумор не се потврдени со клинички докази. Националниот институт за рак на САД објаснува дека сите клетки користат гликоза, но не е докажано дека јадењето шеќер го забрзува ракот или дека неговото целосно избегнување го намалува туморот.

Проблемот со високата потрошувачка на шеќер е поинаков. Засладените производи носат многу калории, а малку хранливи материи, придонесуваат за зголемување на телесната тежина и преку прекумерната тежина го зголемуваат ризикот од повеќе хронични болести и одредени видови рак. Светската здравствена организација препорачува слободните шеќери да обезбедуваат помалку од 10 проценти од дневната енергија, а дополнителна корист се очекува со намалување под пет проценти, односно околу шест лажички дневно.

Четириесеттата година, сепак, не е биолошка граница по која метаболизмот нагло се менува. Големо истражување објавено во „Сајенс“, со податоци од повеќе од 6.000 луѓе, покажа дека потрошувачката на енергија приспособена според телесната структура останува релативно стабилна од 20 до 60 години. Промените што луѓето ги забележуваат во средната возраст почесто се поврзани со помалку движење, губење мускулна маса, сон, стрес и долгогодишни прехранбени навики, а не со ненадејно „гаснење“ на метаболизмот.

Затоа, препораката за ограничување на виршлите, саламите и сланината не важи само за луѓето над 40 години. Ризикот се создава низ подолг период и зависи од навиките, количината и вкупниот начин на исхрана. Наместо преработено месо, здравствените препораки даваат предност на риба, мешунки, јајца, свежо подготвено пилешко месо, интегрални житарки, зеленчук и овошје. Европскиот кодекс против рак советува исхрана богата со растителни производи, избегнување засладени пијалаци и преработено месо и ограничување на храната богата со шеќер, масти и сол.

Ниту возраста сама по себе е причина автоматски да се почне со коензим Q10, витамин Д, цинк или други додатоци. Потребата од суплементи зависи од исхраната, здравствената состојба, терапијата и лабораториските резултати, па нивното користење треба да се договори со лекар, особено кај лица со хронични болести или редовна терапија.