ЗАМП ги изнервира Охриѓани и ја наплати музиката во собите

Телевизорот во приватен апартман во Охрид доби цена што сопствениците не ја очекувале. На нивните адреси почнале да пристигнуваат фактури и опомени пред тужба од ЗАМП, со кои се бараат околу 16.500 денари за користење музички дела во текот на туристичката сезона во 2025 година.

Фактурите се однесуваат на периодот од 1 април до 30 септември, а се испраќаат до сопственици на приватни соби, станови и апартмани регистрирани за сместување туристи. Дел од издавачите тврдат дека претходно не добиле известување дека треба да доставуваат месечни податоци до ЗАМП, ниту објаснување како се пресметува надоместокот.

Спорот не е околу тоа дали музичките автори имаат право на надоместок, туку дали секој приватен апартман треба автоматски да биде третиран како место во кое музиката јавно се соопштува. Сопствениците реагираат дека не организираат забави, концерти или угостителски настани, туку на гостите им оставаат телевизор или радио што тие го користат во приватноста на изнајмената соба.

ЗАМП се повикува на Правилникот со тарифа за користење авторски музички дела, кој меѓу сместувачките капацитети изречно ги наведува пансионите, хотелските соби и апартманите. За музика достапна преку радио, телевизија, интерна телевизиска или кабелска мрежа, тарифата предвидува надоместок од пет бода за секое реализирано ноќевање.

Сопствениците треба до 15-ти во месецот да го пријават бројот на ноќевања за претходниот месец. Кога извештајот не е доставен, ЗАМП не пресметува според реалната исполнетост, туку применува паушал според капацитетот. За објект што може да прими до 25 гости, тарифата изнесува 500 бода месечно, што за шестмесечната сезона создава фактура од приближно 16.500 денари.

Токму паушалната пресметка го создаде најголемиот револт. Таа не прави разлика меѓу апартман што бил исполнет во текот на целото лето и сместување со само неколку резервирани ноќи, доколку сопственикот не ги доставувал месечните извештаи. Издавачите со кои разговарале медиумите велат дека не знаеле оти постои таква обврска, додека ЗАМП посочува дека тарифата е во сила од 2017 година и не претставува нова давачка.

Правната основа не се наоѓа во одредба од Законот во која поединечно се набројани приватните апартмани. Тие се внесени во тарифникот донесен од ЗАМП врз основа на овластувањата за колективно управување со авторските права. Поради тоа, главното прашање е дали самата регистрација на еден објект за туристичко сместување и постоењето телевизор се доволни за издавање фактура, или претходно треба да се утврди дека авторските дела навистина биле користени на начин опфатен со тарифата.

Европската судска практика не ја прифаќа целосно тезата дека хотелската соба е исклучиво приватен простор кога станува збор за авторските права. Судот на правдата на ЕУ во предметот „SGAE против Rafael Hoteles“ утврди дека пренесувањето телевизиски сигнал до гостите во хотелските соби може да претставува соопштување до јавноста и дека приватната природа на собата сама по себе не ја исклучува обврската за авторски надоместок. Таа пресуда се однесува на европското право и хотелски објект, а не претставува автоматски одговор за начинот на кој македонската тарифа треба да се применува врз малите приватни сместувачи.

Охрид со слична ситуација се соочил и во 2016 година, кога регистрирани станоиздавачи реагирале на решенија од ЗАМП во износ од околу 6.000 денари. Десет години подоцна, спорот повторно се појавува, но со повисоки фактури и со истите прашања за разликата меѓу хотелското работење и семејното издавање неколку соби.

ЗАМП во своето соопштение објаснува како се пресметува надоместокот, но сопствениците бараат одговори кога и на кој начин биле известени дека мора да поднесуваат месечни извештаи, како се утврдува дека во конкретен апартман има телевизор или радио и дали фактурата може да се издаде без претходен увид. Во јавноста нема објавено податок колку приватни сместувачи добиле фактури, ниту колкав е вкупниот износ што ЗАМП го побарува за сезоната во 2025 година.