Skip to content
СДСМ со „Фронтот за вистина и правда“ ја поставува борбата против корупцијата таму каде што таа одамна требаше да биде – во центарот на државната политика, не како дневна партиска пресметка, туку како системска битка за враќање на довербата, јавните пари и институциите.
Најавата на Венко Филипче за закон за нулта толеранција на корупцијата, целосна дигитална транспарентност, национална антикорупциска дирекција и директна соработка со Европското јавно обвинителство е обид СДСМ да ја извади темата од вообичаениот македонски круг на обвинувања без епилог. Првиот столб на Фронтот, како што беше претставен, опфаќа европска правда, дигитализирани јавни набавки, електронски имотни декларации, заштита и наградување на свиркачи и јавен регистар за лица осудени за корупција.
Главната политичка поента е што СДСМ не ја сведува корупцијата само на морална осуда. Партијата ја претставува како технички, институционален и финансиски проблем. Тоа е суштинска промена во пристапот. Корупцијата не се победува со апели до совеста, туку со систем во кој секој тендер остава дигитална трага, секој функционер има проверлива имотна декларација, секој пријавувач има заштита, а секој случај на висока корупција може да биде отворен и пред европски обвинителски механизми.
Токму тука СДСМ ја погодува најслабата точка на македонската држава. Граѓаните не веруваат дека институциите сами ќе се исчистат, затоа што предолго гледаат како постапките се отвораат гласно, а завршуваат тивко. Затоа идејата за дигитална транспарентност е повеќе од административна реформа. Таа значи намалување на просторот за договори во четири очи, за службенички уцени, за тендери кроени однапред и за јавни пари што исчезнуваат зад формално исправна документација.
Моделот што го предлага СДСМ оди во правец на европеизација на борбата против корупцијата. Тоа е важно затоа што македонските институции со години се заробени меѓу политички притисок, бавни постапки и недоверба во обвинителството и судството. Ако високата корупција се поврзе со европски истражни стандарди, со размена на информации и со можност за меѓународна проверка, тогаш правдата добива надворешна потпора која домашниот систем очигледно ја нема доволно.
Унгарскиот пример покажува зошто ваков пристап е неопходен. Таму, по долгогодишното владеење на Виктор Орбан, новите власти најавуваат тело за конфискација на незаконски стекнат имот и проверка на јавните средства што ги распределувал претходниот режим. Тоа значи дека борбата против корупцијата веќе не се води само околу прашањето кој бил на власт, туку каде завршиле парите, кои фирми пораснале со политичка заштита и каков имот бил создаден преку јавна моќ.
Токму тука се гледа колку е важна пораката што СДСМ се обидува да ја внесе во македонската политика. Ако корупцијата не се спречи навреме, таа не останува само скандал. Таа станува бизнис-мрежа. Станува медиумско влијание. Станува фирма што добива јавни набавки. Станува недвижен имот. Станува фонд, субвенција, ќерка-фирма, сметка во странство и политичка елита што е финансиски посилна од институциите што треба да ја контролираат.
Србија ја покажува прекуграничната димензија на тој проблем. Дел од унгарските бизнисмени блиски до орбановиот систем имаат фирми и деловни интереси во Србија, добивале јавни набавки, користеле субвенции и биле дел од поширока економска мрежа поврзана со политичко влијание. Посебно се отвора прашањето за фондови и програми преку кои унгарската влада финансиски поддржувала бизниси на Унгарци во дијаспората, вклучително и во Србија.
Ова е регионалната лекција што СДСМ ја препознава: корупцијата денес не е локална појава и не се решава со локални пароли. Таа се движи преку капитал, компании, тендери, градежни дозволи, медиуми, субвенции и прекугранични партнерства. Затоа Македонија мора да изгради систем кој нема да чека аферата да избие во јавност, туку однапред ќе ја прави злоупотребата тешка, скапа и лесно проверлива.
Во тој контекст, „Фронтот за вистина и правда“ е политички обид СДСМ да ја преземе иницијативата на најважната тема за државата: како да се врати контролата врз јавните пари. Не преку уште една комисија без заби, туку преку дигитална платформа, европски обвинителски канали, независна дирекција, јавни црни листи, конфискација на имот и наградување на тие што ќе помогнат корупцијата да се докаже.
Најсилната поента на овој пристап е што ја поврзува правдата со модернизацијата. Дигитализацијата не е технолошки украс, туку антикорупциска алатка. Електронската декларација на имот не е бирократска формалност, туку механизам за проверка на животниот стил на функционерите. Регистарот на црни листи не е симболична казна, туку порака дека тој што крадел од државата не може повторно да управува со нејзините пари.
Унгарија денес се обидува да го врати она што системот на Орбан го претворил во политички капитал. Македонија има шанса да не чека толку долго. СДСМ, со овој пакет, ја поставува идејата дека државата мора да гради превентивен, европски и дигитален штит против корупцијата пред таа да стане паралелна економска власт.
Затоа оваа тема не е само дел од изборна програма. Таа е линија на разграничување меѓу две политики. Едната ја третира корупцијата како пригодна реторика. Другата, ако се спроведе како што е најавена, ја третира како системски непријател на државата. СДСМ сега се обидува да ја постави токму таа втора рамка: правда што не застанува кај соопштение, туку оди до тендерот, потписот, сметката и имотот.
