Skip to content
Повторното отворање на Ормутскиот теснец донесе олеснување на светските пазари, но не го реши проблемот создаден во текот на четиримесечните прекини во испораката на нафта од Блискиот Исток. Аналитичарите предупредуваат дека глобалниот пазар останува недоволно снабден, а резервите што треба да послужат во итни ситуации се спуштени на најниските нивоа во последните децении.
Според проценките на аналитичката компанија „Кплер“, во периодот на воените судири и нарушениот транспорт, на светскиот пазар не пристигнале околу 1,15 милијарди барели нафта.
Тоа не значи дека количината физички исчезнала од складиштата, туку дека станува збор за проценет недостиг од испораки што во нормални услови би стигнале до рафинериите и потрошувачите.
Иран и САД неделава потпишаа меморандум за разбирање, по што започна повлекувањето на блокадата и постепеното нормализирање на сообраќајот низ Ормутскиот теснец. Станува збор за една од најважните енергетски рути во светот, низ која во нормални услови поминува значителен дел од глобалната трговија со нафта.
Сепак, отворањето на теснецот не значи дека испораките веднаш ќе се вратат на нивото од пред кризата.
На танкерите им е потребно време повторно да се вклучат во транспортните рути, додека оштетените пристаништа, производствени постројки и друга инфраструктура треба да бидат поправени. Поради тоа, аналитичарите проценуваат дека за обновување на резервите ќе бидат потребни повеќе месеци.
Најголема причина за загриженост се стратешките резерви, кои државите ги чуваат за периоди на војни, природни катастрофи и ненадејни прекини во снабдувањето.
Според податоците наведени во анализата, резервите на земјите членки на Меѓународната агенција за енергија се на најниско ниво од 1990 година. Истовремено, американските резерви за итни случаи се спуштени на најниско ниво во последните 43 години.
На 12 јуни во американските стратешки складишта имало 340,3 милиони барели сурова нафта. Тоа е помалку од половина од вкупниот капацитет на системот, кој изнесува нешто повеќе од 700 милиони барели.
Само за една недела американските резерви биле намалени за 8,9 милиони барели, додека во споредба со истиот период минатата година се помали за 62 милиони барели.
САД во март се согласиле да обезбедат околу 170 милиони барели од сопствените резерви како дел од координираната интервенција на земјите членки на ИЕА. Вкупно биле ставени на располагање околу 400 милиони барели за да се ублажи недостигот и да се спречи уште поголем раст на цените.
Стратешките резерви ја исполниле својата намена во периодот кога редовните извори на снабдување не функционирале, но нивното постојано празнење го остава светот со помал простор за реакција доколку се појави нов геополитички или производствен шок.
Земјите членки на ИЕА имаат обврска да одржуваат резерви еквивалентни на најмалку 90 дена нето-увоз на сурова нафта и нафтени производи. Тие количества треба да бидат заштита од ненадеен недостиг, но повеќемесечната криза покажа колку брзо може да се намали безбедносната перница.
Дополнителен проблем претставуваат и комерцијалните залихи, кои според аналитичарите се приближуваат до ниво на оперативен стрес. Тоа значи дека рафинериите и транспортните системи располагаат со сè помалку количества потребни за редовно функционирање.
Иако повторното отворање на Ормутскиот теснец може да овозможи постепено зголемување на понудата, пазарот останува чувствителен на секоја нова воена ескалација, дефект во инфраструктурата или политички спор.
Колку подолго трае обновувањето на резервите, толку поголем е ризикот светот да нема доволно нафта за нова итна интервенција.
Нискиот степен на залихи може да создава притисок и врз цените. Доколку побарувачката остане висока, а понудата не се нормализира доволно брзо, поскапувањето може да се пренесе врз бензинот, дизелот, транспортот, индустриското производство и храната.
Отворањето на Ормут е важен чекор кон стабилизирање на пазарот, но штетата од четиримесечниот прекин не може да се надомести за неколку дена.
Нафтата повторно почнува да се движи, но светските резерви остануваат опасно истенчени, а глобалниот енергетски пазар и натаму се наоѓа на само еден нов потрес од следната криза.
