Skip to content
Иако веруваме дека сами ги контролираме изборите за храна, истражувањата покажуваат дека сетилата постојано влијаат врз тоа што купуваме, колку јадеме и колку уживаме во храната.
Луѓето често мислат дека вкусот на храната се случува само во устата, но научниците објаснуваат дека вкусот е резултат на сложена комбинација од сите сетила. Како што истакнува Чарлс Спенс, психолог за храна од Универзитетот во Оксфорд, мозокот уште пред првиот залак веќе создава очекувања за храната врз основа на изгледот, мирисот, звукот и текстурата.
Овие „сетилни сигнали“ делуваат автоматски и често без свесна контрола, а токму тие имаат големо влијание не само врз тоа колку ни се допаѓа храната, туку и колку ќе изедеме.
Боја, пакување и одлуките во продавница
При купување храна, визуелните сигнали играат клучна улога. Боите на амбалажата, логото и сјајот на пакувањето можат да влијаат врз тоа како мозокот ја перцепира храната уште пред да ја пробаме.
Истражувањата покажуваат дека луѓето почесто избираат храна со поизразени бои, дури и кога постои поздрава опција веднаш до неа. Ова се објаснува со таканаречената „пристрасност кон забележливото“, каде вниманието автоматски се насочува кон највпечатливите предмети.
Според Бетина Пикерас-Фисман од Универзитетот во Вагенинген, потрошувачите често ги поврзуваат боите со здравствената вредност на храната: зелената, кафеавата и белата со поздрава храна, додека црвената, жолтата и силно сјајната амбалажа почесто со поиндустриски или „задоволувачки“ производи.
Еден од практичните трикови што научниците го предлагаат е дома да се избегнува визуелната провокација од амбалажата. Слатките и грицките во шарени пакувања, ако се чуваат во непровидни садови, помалку го стимулираат импулсивното јадење.
Распоредот во продавниците влијае на тоа што купуваме
Местото на полиците во супермаркетите исто така влијае врз изборот. Производите на ниво на очи почесто се избираат, додека оние повисоко или пониско остануваат незабележани.
Ова е поврзано со „принципот на најмал напор“ – луѓето природно избираат она што е најлесно достапно и највидливо. Затоа супермаркетите често ги поставуваат најатрактивните производи на најистакнати места.
Постојат и регулативи во некои земји кои се обидуваат да го ограничат влијанието на овие практики, особено кога станува збор за нездрава храна на касите, каде импулсивното купување е најчесто.
Како формата и садовите влијаат врз вкусот
Не влијае само тоа што јадеме, туку и како е сервирана храната. Истражувањата покажуваат дека истиот десерт може да се доживее како посладок или повкусен во зависност од бојата и формата на чинијата.
Храната сервирана на светли, кружни чинии често се доживува како послатка, додека на темни или аголни чинии впечатокот е различен. Ова покажува дека вкусот не е само физички, туку и психолошки феномен.
Интересно е и тоа дека тежината на садовите и приборот може да влијае врз чувството на ситост. Потешките чинии и прибор создаваат впечаток на „посериозен оброк“, што кај дел од луѓето води до поголемо чувство на задоволство.
Изгледот на чинијата го менува апетитот
Начинот на кој храната е поставена на чинијата може значително да влијае на тоа колку ја цениме. Дури и обични состојки, ако се визуелно уредени како уметничка композиција, се перципираат како повкусни и поквалитетни.
Ова се користи и во гастрономијата, каде визуелната презентација станува речиси подеднакво важна како и самиот вкус.
Музиката и звукот влијаат врз тоа колку јадеме
Звукот е уште еден фактор што влијае на исхраната. Бавна музика во ресторан може да доведе до побавно јадење, што често значи и помал внес на калории.
Високите и ниските тонови дури можат да влијаат врз тоа како го доживуваме вкусот – посветлите звуци се поврзуваат со послатки вкусови, а подлабоките со погорчливи ноти.
Исто така, јадењето пред телевизор или со мобилен телефон ја намалува свесноста за количината на храна, што често резултира со прејадување.
Како да се намалат калориите без да се промени чувството на ситост
Истражувањата покажуваат дека луѓето често јадат сличен волумен храна, без разлика на калориската вредност. Затоа, намалувањето на калориската густина – без намалување на количината – може да помогне во контрола на тежината.
Практично, тоа значи додавање зеленчук или намирници со многу вода во оброците, така што порцијата останува иста, но калориите се помалку.
„Десерт-ефект“: зошто секогаш имаме место за слатко
Дури и кога сме сити, мозокот реагира на визуелни стимули како десерти. Овој феномен покажува дека желбата за храна не зависи само од глад, туку и од надворешни сигнали.
Затоа, експертите заклучуваат дека разбирањето на сетилните влијанија може да помогне во креирање поздрави навики, без строги диети и ограничувања.
