Skip to content
Хемикалија што се користи во производството на детергенти неофицијално е причината за белата пена што на 24 јули се појави во Лепенец, а потоа преку неговото влевање се прошири и во Вардар. Лабораторискиот извештај на ЈП „Водовод и канализација“ е завршен и доставен до Државниот инспекторат за животна средина и Министерството за животна средина, но институциите сè уште немаат објавено официјален наод за точниот состав на материјата.
Една недела по инцидентот, јавноста не знае која конкретна хемикалија била испуштена, во колкава концентрација била присутна, од кој објект потекнувала и какви последици можела да предизвика врз речниот екосистем. Нема информација ниту дали е идентификувано правно или физичко лице одговорно за испуштањето.
Информацијата дека станува збор за супстанција што се употребува при производство на детергенти засега има неофицијален статус. Извештајот на лабораторијата на скопски „Водовод“ не е јавно објавен, а Државниот инспекторат сè уште ги очекува резултатите од сопствените примероци за да ги спореди со наодите на јавното претпријатие.
Тоа значи дека не може официјално да се тврди оти е утврдена конкретна хемикалија или дека е завршена истрагата. Познато е само дека анализата на едната лабораторија упатува на материја поврзана со производството на детергенти, додека целосното институционално усогласување на резултатите сè уште трае.
Белата пена била забележана попладнето на 24 јули на подрачјето на Карпош, во близина на местото каде што Лепенец се влева во Вардар. Пријавата во системот за итни случаи 112 била регистрирана околу 14:30 часот, по што биле известени градските инспектори и Државниот инспекторат за животна средина.
Пенливата материја најпрво била видлива во Лепенец кај Злокуќани, а потоа се проширила низ Вардар и можела да се забележи од повеќе места долж скопскиот кеј. Фотографиите објавени од граѓаните покажуваа големи количества бела пена на површината на водата.
На терен излегле инспекциските служби на Град Скопје и на државниот инспекторат. Градските служби користеле и дрон за да го следат текот на загадувањето и да се обидат да го лоцираат местото од кое материјата била испуштена. Екипи на „Водовод и канализација“ и на Државниот инспекторат земале одделни примероци за лабораториска анализа.
Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски тогаш изјави дека очекува причинителот брзо да биде откриен и најави дека нема да има толеранција доколку се утврди одговорност. Седум дена подоцна, нема јавно објавена информација дека потрагата со дрон, теренските надзори или проверките на субјектите покрај Лепенец довеле до идентификување на загадувачот.
Инспекторите најавија проверки на фирмите и индустриските објекти долж текот на Лепенец, бидејќи видливата материја во Вардар пристигнала преку оваа притока. Но институциите досега не соопштија кои субјекти биле контролирани, дали биле проверени нивните одводни системи и еколошки дозволи и дали кај некој од нив биле откриени неправилности.
Утврдувањето на видот на загадувањето и откривањето на сторителот се две различни фази од постапката. Лабораторискиот наод може да покаже каква супстанција имало во водата, но за да се утврди одговорност мора да се поврзат составот, времето и местото на испуштањето со конкретен производствен процес, канал, одвод или друг извор.
Од Државниот инспекторат велат дека конечната процена ќе следува откако ќе пристигнат резултатите од нивните примероци и ќе бидат споредени со анализата на „Водовод“. Не е соопштено кога се очекува да заврши оваа постапка, ниту кога извештаите ќе бидат достапни за јавноста.
Граѓанската иницијатива „Зелен хуман град“ побара итно објавување на резултатите и ригорозно санкционирање на одговорните. Според иницијативата, повторувањето на вакви инциденти укажува на недоволна контрола врз индустриските капацитети и на отсуство на ефикасен систем за рано откривање на загадувањето на реките.
Случајот предизвика дополнителна загриженост поради близината на бунарскиот систем Нерези-Лепенец, кој е дел од водоснабдувањето на Скопје. Од ЈП „Водовод и канализација“ уверуваат дека водата што ја добиваат граѓаните е безбедна и дека редовните анализи не покажале отстапување од пропишаните стандарди.
На 30 јули биле земени 42 примероци од водоводната мрежа, од кои четири од бунарскиот потег Нерези-Лепенец. Според информацијата на јавното претпријатие, сите анализирани примероци одговарале на Правилникот за безбедност и квалитет на водата за пиење.
И претходните дневни контроли не покажале неисправност. На 27 јули биле анализирани 39 примероци од градската мрежа, меѓу кои еден од бунарскиот потег Лепенец, а сите ги исполнувале пропишаните физичко-хемиски и микробиолошки критериуми.
Овие резултати се однесуваат на водата во системот за пиење и не претставуваат целосна анализа на еколошката штета во Лепенец и Вардар. Безбедноста на водоводната мрежа не го исклучува загадувањето на речната вода, ниту можните последици врз рибите, водните организми, седиментот и поширокиот речен екосистем.
За да се процени влијанието врз реките, потребно е јавно да се објават точниот хемиски состав, измерените концентрации, местата на кои се земени примероците и времето што поминало од испуштањето до анализата. Засега надлежните институции немаат објавено такви податоци.
Во јавноста не е достапна ниту информација дали биле земени примероци од почвата и речниот талог, дали било забележано угинување риби и дали се спроведува дополнителен мониторинг низводно од вливот на Лепенец во Вардар.
Слична бела пена била забележана и пред околу осум месеци во канал што се влева во Вардар кај селото Таор. Нема објавени информации дали двата случаи се поврзани, дали станува збор за иста супстанција или дали во претходниот инцидент бил откриен изворот.
Последниот случај повторно покажа дека институциите можат брзо да излезат на терен и да земат примероци, но идентификацијата на изворот и јавното соопштување на резултатите траат значително подолго. До утрото на 31 јули официјално не се објавени точната супстанција, загадувачот, процената на еколошката штета или евентуалните санкции.
