Муцунски нема план Б, Владата има само „не“

Државата не е градинка во која министерот може да ги прекрсти рацете, да каже „не сакам“ и да очекува воспитувачката од Брисел да му донесе нова играчка. Надворешната политика не е демонстрација на инает, туку способност да се стигне до националната цел во услови што ретко се идеални. Кога министерот за надворешни работи признава дека државата нема план Б, тоа не е доказ за цврстина. Тоа е признание дека државата нема резервна тактика доколку нејзиниот единствен предлог не биде прифатен.

Леон Бакрачески

Тимчо Муцунски во ист настап успеа да соопшти две работи што, ставени една до друга, звучат како политички парадокс: Македонија нема план Б за членството во Европската Унија, но нема да прифати решение по секоја цена. Европската интеграција е прогласена за единствена стратешка насока, а условите за продолжување по таа насока се одбиваат додека не биде пронајдено некое подобро, достоинствено и предвидливо решение. Само што министерот не кажа кое е тоа решение, кој го прифаќа, преку кој правен инструмент ќе се спроведе и до кога Владата очекува да го обезбеди.

Тоа не е план А. Тоа е желба.

Планот има цел, инструменти, рокови, партнери, отстапки што може да се направат, црвени линии што не може да се преминат и повеќе сценарија за случај првиот пристап да пропадне. Владата има цел – членство во ЕУ. Има и долг список на работи што нема да ги направи. Но две години по доаѓањето на власт, јавноста сè уште нема видено оперативен пат по кој државата ќе стигне од сегашната блокада до отворањето на првиот преговарачки кластер.

План Б воопшто не мора да значи напуштање на Европската Унија, свртување кон некоја друга геополитичка страна или откажување од членството. Тоа е лажна дилема. План Б може да биде втор дипломатски модел во рамките на истиот стратешки план А. Може да биде поинакво временско активирање на уставните измени, интерпретативна декларација на Советот на ЕУ, пакет политички гаранции од земјите членки, прецизен механизам за спречување нови билатерални услови или контролирано отворање на процесот со однапред дефинирани заштитни точки.

План Б може да биде и домашна стратегија: како да се обезбедат 80 пратеници, како да се вклучи опозицијата, како да се информира јавноста, што точно ќе пишува во амандманите, што ќе се бара од Брисел, а што од Софија. Може да содржи и временска граница по која Владата ќе оцени дека една тактика е исцрпена и ќе премине на следната.

Да немаш план Б значи да немаш одговор на прашањето: што ќе правиме ако Бугарија, Европската комисија и останатите 26 членки не го прифатат нашиот предлог?

А засега, токму тоа се случува.

Во август 2024 година Муцунски го претстави одложеното дејство на уставните измени како рационално решение што било во интерес на Македонија, Бугарија и Европската Унија. Тогаш тврдеше дека сериозни чинители во ЕУ го гледаат пристапот на Владата како логичен и проактивен и дека дипломатијата ќе ги убедува партнерите во неговата оправданост.

Една година подоцна, во август 2025 година, условот веќе беше формулиран поинаку. Муцунски за „Политико“ изјави дека нема да има уставни измени без цврсти гаранции од ЕУ дека тоа ќе биде последното барање од Софија. Одложеното дејство веќе не беше претставувано како доволно решение. Сега беше потребна и гаранција дека по шест месеци Бугарија нема повторно да постави прашања поврзани со историјата, идентитетот или јазикот.

Во јануари 2026 година премиерот Христијан Мицкоски додаде уште два услови: загарантирани права за Македонците во Бугарија и уверување дека Македонија во иднина нема да биде блокирана од субјективни и билатерални причини.

Но пред некој ден министерот онака како „низ шала“ рече Македонија т.е Владата не се странка во спорот на ОМО Илинден од Бугарија која го тера процесот низ европските институции. И што ги пушти низ вода? Или изјава за пред дипломати? Па драг Тимчо, дали мислиш дека дипломатите се мали деца?

Секое од овие барања може политички да се брани. Македонија има право да бара предвидливост, да се спротивставува на идентитетски условувања и да укажува на неспроведените пресуди за македонските здруженија во Бугарија. Проблемот е што Владата две години ги собира овие барања како деца што додаваат нови правила во играта кога гледаат дека губат, без да покаже кој пакет е конечен, што е реално остварливо и дали некој од другата страна воопшто го прифаќа.

Дипломатијата не се мери според тоа колку достоинствено звучат соопштенијата на домашната сцена. Се мери според тоа дали државата успеала да ги промени позициите на другите.

Европската Унија досега не ја смени својата официјална позиција. Претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта на 2 јуни 2026 година во Скопје јавно соопшти дека усвојувањето на договорените уставни измени останува неопходниот следен чекор за формално продолжување на пристапните преговори. Тој го опиша тоа како единствениот начин Македонија да го отклучи целиот процес на членство.

Тоа е политичката реалност, колку и да не ни се допаѓа.

Скопје бара нова формула. Брисел повторува дека формулата е договорена. Софија нема причина доброволно да се откаже од позицијата што веќе е вградена во одлука донесена со консензус на сите членки. Владата не покажала дека обезбедила критична група држави што ќе побараат промена на европската позиција, ниту дека Бугарија е подготвена да прифати одложено дејство или гаранции со обем каков што бара Мицкоски.

Токму затоа е неодговорно отсуството на резервна стратегија да се продава како национална принципиелност. Доколку првиот предлог две години не произведува договор, државата мора да има втор, трет и четврти дипломатски пристап. Или Владата треба чесно да каже дека донела политичка одлука процесот да остане замрзнат сè додека во Бугарија или ЕУ не се променат околностите.

Тоа барем би била стратегија, иако пасивна.

Сегашната состојба е полоша: на граѓаните им се тврди дека Владата активно бара решение, но не им се кажува што конкретно се преговара, што е постигнато, што е одбиено и кој е следниот потег. Секој неуспех се објаснува со капитулацијата на претходната власт, а секое прашање за актуелниот резултат се дочекува со нова лекција за достоинство.

Достоинството не е замена за резултат.

Уште поголем проблем создава пресвртот во аргументацијата на Мицкоски и ВМРО-ДПМНЕ. Во 2025 година премиерот тврдеше дека работата на Историската комисија и нејзиното завршување пред членството се „суштината на францускиот предлог“. Францускиот предлог, протоколите, историската комисија и уставните измени со години беа претставувани како еден неразделен механизам преку кој Македонија наводно се внесува во процес на бугаризација и идентитетско редефинирање.

Во јули 2026 година истиот премиер соопшти дека протоколите не се дел од Преговарачката рамка и дека не треба да бидат дел од неа. Муцунски, како министер и правник, ја направи истата правна дистинкција: протоколите се записници од билатерални средби, а не формален составен дел од европската преговарачка рамка.

Тоа не е ситна корекција на терминологијата.

Ако денешното толкување е точно, тогаш четири години биле спојувани различни правни и политички механизми во една закана. Ако претходната теза била точна, тогаш Владата сега неоправдано ги минимизира протоколите. Во двата случаи јавноста заслужува објаснување што се сменило во правната анализа, а не уште едно обвинување дека некој пред нив потпишал капитулација.

Документите покажуваат попрецизна состојба. Уставните измени се директно поврзани со продолжувањето на пристапниот процес. Протоколите не се формален анекс на Преговарачката рамка, но нивни делови можат политички да влијаат преку Договорот за добрососедство, годишните прегледи и правото на Бугарија да учествува во едногласните одлуки на Советот. Историската комисија е создадена со Договорот од 2017 година, работи паритетно и не може еднострано да донесува одлуки со гласовите само на бугарските членови.

Оваа правна разлика е важна бидејќи го урива најдраматичниот дел од претходната реторика. Внесувањето на Бугарите, Хрватите, Црногорците, Словенците, Евреите и Египќаните во Уставот не го менува македонскиот јазик, името на македонскиот народ или државниот идентитет. Реалниот ризик не е скриен во текстот на уставните амандмани, туку во можноста Бугарија политички да поставува нови услови во процес што се води со едногласност.

Но токму тука Владата ја поставува границата меѓу легитимното барање и невозможното ветување.

Советот на ЕУ во политиката на проширување вообичаено одлучува со согласност на сите земји членки. Тоа значи дека ниту Европската комисија, ниту претседателот на Европскиот совет може правно да гарантираат дека Бугарија, или која било друга членка, никогаш повеќе нема да употреби вето. Таква апсолутна гаранција би барала промена во начинот на кој Унијата одлучува или политичко самоограничување на секоја сегашна и идна бугарска влада.

Да се бараат силни политички гаранции е разумно. Да се условува секое движење со гаранција што институционално речиси не може да биде дадена е нешто сосема друго.

Ако Владата знае дека барањето е неостварливо, тогаш го користи како политички алиби за продолжување на блокадата. Ако не знае, тогаш не ја разбира институционалната архитектура на процесот што тврди дека сака да го води. Ниту едната можност не е утешна.

Во меѓувреме, времето не стои за целиот регион само затоа што Македонија одлучила да биде принципиелно неподвижна.

Албанија ја одржа првата меѓувладина конференција со ЕУ во истиот ден со Македонија, во јули 2022 година. До крајот на 2025 година ги отвори сите 33 преговарачки поглавја, а во јули 2026 година веќе привремено ги затвори првите три – науката и истражувањето, образованието и културата и надворешните односи. Македонија во истиот период не го отвори ниту првиот кластер.

Оваа споредба не значи дека Албанија е совршена држава, дека ги решила корупцијата, правосудството или сите демократски слабости. Значи само дека европскиот процес таму создава институционална динамика, конкретни рокови, мерила, отворање и затворање поглавја. Кај нас се создаваат нови верзии на истото политичко соопштение.

Муцунски и Мицкоски одговараат дека Македонија ќе ги спроведува реформите независно од формалниот статус и дека Брисел треба да ја оценува според заслугите. Тоа е правилна политика за домашното општество. Владеењето на правото, професионалната администрација, борбата против корупцијата и економските реформи не треба да се спроведуваат само за да се задоволи Европската комисија.

Но реформите не се замена за преговорите. Тие се суштината на преговорите.

Да тврдите дека ќе се реформирате и без отворање на кластерите е како да кажете дека ќе тренирате дома, но нема да излезете на натпревар сè додека однапред не ви гарантираат дека судијата никогаш нема да погреши. Можно е да ја подобрите кондицијата. Нема да постигнете гол.

Македонија навистина добива средства преку Планот за раст, а Европската комисија во јули објави дека државата дотогаш добила 142,1 милиони евра поради исполнувањето реформски чекори. Тоа е конкретна придобивка и доказ дека постепената интеграција може да функционира. Но ниту Комисијата ниту Муцунски не ја претставуваат постепената интеграција како замена за полноправното членство и пристапните преговори. Таа треба да се одвива паралелно со нив.

Затоа приказната дека Македонија може бесконечно да ги користи фондовите, да спроведува реформи и мирно да го чека идеалниот договор е политички удобна, но стратешки опасна. Другите држави ќе влегуваат во подлабоки фази на интеграцијата, ќе создаваат административни тимови со преговарачко искуство, ќе ги менуваат законите под европски надзор и ќе се позиционираат како идни членки. Македонија ќе продолжи да објаснува зошто нејзиното недвижење е морално повредно од нивниот напредок.

Вистински државен план би морал да одговори на неколку едноставни прашања.

Кој е минималниот пакет гаранции што Владата би го прифатила? Дали останува на одложеното дејство или го напушти тој модел? Дали бара декларација од Европскиот совет, промена на заклучоците од 2022 година, билатерален договор со Софија или политички писма од земјите членки? Што од тоа е правно можно? Кои држави го поддржуваат? Кои се против? До кога Владата ќе го тестира истиот пристап? Што ќе направи ако не успее? Како ќе обезбеди двотретинско мнозинство? Што точно ќе им понуди на опозициските партии за заедничка национална позиција?

Одговорот „водиме разговори“ не е доволен! Министрите за надворешни работи се платени да водат разговори. Прашањето е што постигнале со нив!?

И не, Македонија не треба да прифати решение по секоја цена. Држава што нема црвени линии не води политика, туку се предава на туѓите интереси. Но држава што има само црвени линии, а нема патишта меѓу нив, исто така не води политика. Таа стои.

Националниот интерес не се брани само со тоа што ќе кажете „не“. Понекогаш „не“ е неопходно. Но по него мора да дојде „еве како“. Еве го нашиот предлог. Еве го инструментот. Еве ги партнерите. Еве го рокот. Еве што правиме ако нè одбијат.

Во спротивно, не станува збор за принципиелна дипломатија, туку за политичко одложување маскирано како достоинство.

Македонија не е градинка, а Брисел не е воспитувач што ќе ги промени правилата затоа што едно дете седнало во аголот и одбива да учествува. Во европската политика никој нема да нè моли бесконечно да се движиме кон целта што самите сме ја прогласиле за единствена. Унијата ќе продолжи со оние што се подготвени, а нашите министри ќе продолжат да објаснуваат дека немале план Б затоа што многу силно верувале во план А.

Но план А што не води никаде не е план.

Тоа е алиби!