Skip to content
Сончевите централи во Германија на 1 мај ја турнаа цената на електричната енергија на речиси неверојатни минус 500 евра за мегават-час, откако празнично намалената потрошувачка, силното сонце и вишокот производство создадоа пазарен парадокс во кој операторите плаќаа за некој да ја преземе струјата што системот не можеше да ја апсорбира.
Станува збор за цена на големопродажниот, односно берзанскиот пазар, а не за сметка што директно ја гледаат домаќинствата. Затоа негативната цена не значи дека граѓаните ќе добијат пари за да трошат струја. Напротив, домаќинствата и натаму плаќаат крајна цена во која влегуваат мрежарина, даноци, давачки, снабдување и други трошоци, па берзанскиот шок не се прелева автоматски во поевтини сметки.
Проблемот се појавува кога производството ја надминува побарувачката. Во пролет, кога деновите се подолги, сончевите централи произведуваат повеќе струја, а за време на празници и викенди потрошувачката во индустријата е пониска. Тогаш системот добива повеќе енергија отколку што може да потроши, складира или пренесе, па производителите и операторите се принудени да нудат струја по негативна цена за да ја одржат рамнотежата на мрежата.
Во Германија овој парадокс е особено видлив затоа што земјата има милиони фотоволтаични системи, меѓу кои многу приватни покривни инсталации што не реагираат доволно брзо на ценовни сигнали. Според наводите во периодот од 9 до 17 часот домашното производство изнесувало 401 гигават-час, од кои околу 306 гигават-часа дошле од фотоволтаици, додека домашната потрошувачка била 393 гигават-часа. Разликата завршила како извоз на европскиот пазар.
Негативните цени не се германски исклучок. Euronews, повикувајќи се на анализи на Montel, Bloomberg и AleaSoft, пишува дека слични движења се регистрирани низ Европа, со рекорден број часови со цени под нула во Шпанија и Португалија во првиот квартал од 2026 година, како и со раст на ваквите часови во Франција и Германија во однос на 2025 година.
На прв поглед, ова изгледа како доказ дека обновливата енергија станала „премногу евтина“. Но суштината е посложена. Негативната цена не покажува само дека има многу сонце и ветер, туку дека европските системи немаат доволно флексибилност: недостигаат батерии, брзо управување со потрошувачката, посилни мрежи, паметни броила и договори што ќе ги мотивираат потрошувачите да користат струја токму кога ја има премногу.
Затоа негативната цена е предупредување, а не победничка статистика. Ако струјата не може да се складира или пренесе таму каде што е потребна, операторите мора да го намалуваат производството или да плаќаат за извоз. Clean Energy Wire пренесе дека германската министерка за економија и енергетика Катерина Рајхе оценила оти бранот негативни цени ќе го чини Берлин милиони евра и покажува дека земјата мора да го преиспита енергетскиот систем.
Пазарот веќе реагира. Montel објави дека EPEX Spot од 29 мај ќе ја намали долната граница на цената на паневропската дневна аукција за уште 100 евра за мегават-час, откако претходната недела била достигната сегашната граница од минус 500 евра за мегават-час. Тоа значи дека во екстремни ситуации негативните цени може да одат уште подлабоко.
За Македонија, оваа европска епизода е важна лекција. Сончевите централи можат да ја намалат цената на струјата и да ја намалат зависноста од скапи фосилни горива, но без складирање, флексибилна потрошувачка, модерна мрежа и јасни правила, вишокот производство може да стане технички и финансиски проблем. Енергетската транзиција не завршува со поставување панели, туку почнува со прашањето што се случува со струјата кога сите произведуваат во ист момент.