Skip to content
За денес е најавен масовен собир на Славија во Белград, а организаторите велат дека протестите влегуваат во нова фаза.
Илјадници студенти и граѓани од цела Србија денеска се очекуваат во Белград на нов голем протест против власта на Александар Вучиќ. Главниот собир е најавен на плоштадот Славија од 18 до 20 часот, а студентите во блокада најавија собирање и активности од повеќе локации во градот. Организаторите инсистираат на мирен протест, но атмосферата е тензична по серијата инциденти, обвинувања за полициско насилство и засилен политички притисок врз движењето.
Собирот на Славија не е само уште еден протест во календарот на српската политичка криза. Тој доаѓа по повеќе од една година студентска мобилизација, која почна по трагедијата на железничката станица во Нови Сад, каде во ноември 2024 година загинаа 16 лица. Несреќата стана симбол на поширокото незадоволство од корупцијата, одговорноста во јавните проекти и начинот на кој институциите реагираат кога јавноста бара вистина.
Овој пат, студентите настапуваат со порака дека протестите преминуваат од фаза на отпор во фаза на политичко артикулирање. Најавени се штандови, активности, собирање од четири локации и координација за превоз и сместување за граѓани кои доаѓаат од други градови. Според објавениот план, собирањата почнуваат од 13 часот во Земун кај Земјоделскиот факултет и од 14 часот на Трг Република, Автокоманда и кај Правниот факултет, пред главниот собир на Славија.
Клучната промена е во тоа што студентското движење повеќе не сака да биде видено само како морален коректив на системот. Негови претставници најавуваат дека ќе понудат поконкретни одговори за проблемите со кои се соочуваат граѓаните и дека Славија треба да покаже „нови чекори“ во нивната борба. Во таа смисла, протестот е и тест за капацитетот на студентите да ја претворат уличната енергија во организирана општествена и политичка сила.
Власта, пак, настапува со сосема поинаква рамка. Вучиќ и провладините медиуми во изминатиот период ги претставуваат демонстрантите како фактор на нестабилност, а претседателот ги опиша протестите како нелегални и криминални собири. Истовремено, Вучиќ најави дека избори ќе има меѓу септември и ноември годинава, додека студентите и дел од опозицијата бараат предвремени парламентарни избори како излез од кризата.
Токму изборната перспектива ја прави денешната Славија поважна од бројот на луѓе што ќе се појават на плоштадот. Ако студентите успеат да мобилизираат масовна поддршка од Белград и од внатрешноста, тоа ќе биде сигнал дека движењето не згаснало, туку се прегрупирало. Ако, пак, протестот помине со помал одзив или со инциденти, власта ќе добие простор да ја наметне тезата дека улицата е заморена, а студентското движење ја изгубило силата од минатата година.
Безбедносниот ризик не е занемарлив. Пред протестот веќе имаше тензии на Славија, каде полицијата раздвојуваше студенти и поддржувачи на власта, а во близина беше забележано присуство на полиција во опрема за разбивање демонстрации. АП јави и за претходни инциденти, меѓу кои повредување на постар човек при прекин на сообраќајна блокада, како и насилство поврзано со локални избори во март.
Но, студентите внимателно се обидуваат да ја задржат сликата на мирно, дисциплинирано и граѓанско движење. Нивните претставници велат дека имаат повеќе редари и луѓе задолжени за безбедност, а дека евентуалното насилство не го очекуваат од студентите и од нивните поддржувачи. Тоа е важна линија, бидејќи секој инцидент може да биде употребен како аргумент за репресија или за дискредитација на протестот.
Србија во овој момент влегува во чувствителен политички период. Вучиќ сè уште ја контролира институционалната сцена, но протестите го туркаат прашањето за легитимитетот на власта надвор од парламентот и телевизиските студија. Европската унија дополнително го засилува притисокот: еврокомесарката Марта Кос предупреди дека Србија може да изгуби пристап до околу 1,5 милијарди евра ако не запре демократското назадување, со забелешки за судството, протестите и медиумските слободи.
Затоа денешниот протест на Славија е повеќе од судир меѓу студенти и власт. Тој е прв голем јавен тест дали српското студентско движење може да ја задржи моралната предност од почетокот на протестите и истовремено да се претвори во фактор што реално ќе влијае врз изборната динамика. Славија повторно станува политичка сцена на која ќе се мери не само незадоволството, туку и способноста тоа незадоволство да се организира.
