Skip to content
Во Турција веќе ни шега не поминува без обвинителство, суд и лисици: комичарот Дениз Гекташ беше уапсен по враќањето од странство на аеродромот во Истанбул, а потоа и притворен поради делови од неговиот стендап настап „Мртов Дениз“, објавен на Јутјуб. Турските власти го товарат за „навреда на претседателот“ Реџеп Таип Ердоган и за „јавно понижување на религиозните вредности што ги прифаќа дел од јавноста“.
Случајот почна како стендап, но за неколку дена се претвори во политичко-правна бура. Настапот, снимен во Истанбул и објавен на 24 јуни, за кратко време собра околу 9,5 милиони прегледи. По ширењето на исечоци на социјалните мрежи, провладини медиуми и јавни личности го нападнаа Гекташ, а обвинителството отвори истрага. На 2 јули, кога се врати од патување во странство, беше приведен на аеродромот во Истанбул.
Независните турски медиуми пишуваат дека Гекташ бил однесен во полиција со обратни лисици, а потоа изведен пред обвинител и судија. bianet објави дека комичарот ги отфрлил обвиненијата и тврдел дека настапот е сатиричен, а не повик на омраза или навреда на верници и на претседателот. Според неговата изјава, спорните делови треба да се читаат како политички хумор и иронија, а не како кривично дело.
Особено внимание предизвика делот во кој Гекташ зборувал за зборот „диктатор“. Во својата изјава пред обвинителството, според турските медиуми, тој рекол дека „диктатор“ е политичка оценка и тема што јавно се дебатира во Турција, а не лична навреда. Токму тоа ја открива суштината на случајот: прашањето повеќе не е дали една шега е добра, лоша или навредлива, туку дали државата смее да ја претвори политичката сатира во предмет за притвор.
Провладините медиуми го поставија случајот во сосема друг тон. A Haber и Yeni Şafak го претставија Гекташ како „таканаречен комичар“ и ја нагласија тезата дека неговите зборови биле навреда кон Куранот и верските вредности. Во тој наратив, апсењето не е удар врз хуморот, туку одговор на „провокација“ против религијата и институцијата претседател.
Опозициските и независните извори, пак, случајот го читаат како нов тест за слободата на изразување во Турција. Medyascope, Cumhuriyet, Diken, T24/ANKA и bianet го ставаат апсењето во поширок контекст: притисок врз уметници, новинари, сатиричари и политички критичари. Турскиот адвокатски и граѓански сектор реагираше дека апсењето и притворот се несразмерни и дека хуморот, колку и да е остар, мора да остане заштитен простор на јавната критика.
Случајот ја врати и старата дилема за членот за „навреда на претседателот“ во Турција, кривично дело за кое, според меѓународните агенции, може да се изрече казна затвор. Критичарите со години предупредуваат дека токму оваа одредба се користи како инструмент за дисциплинирање на јавниот говор, особено кога мета на сатира или критика е Ердоган.
Затоа апсењето на Дениз Гекташ не е само приказна за еден комичар и еден стендап. Тоа е приказна за држава во која границата меѓу шега, политичка критика и кривично дело сè повеќе ја црта власта. А кога судот решава што е хумор, најчесто прва умира токму смеата.
