Skip to content
Во јули и август, големи жолти полиња го обојуваат македонскиот пејзаж. Освен што претставува еден од најпрепознатливите симболи на летото, сончогледот повторно добива сè поголемо економско значење. По неколку години осцилации во производството, интересот за оваа индустриска култура повторно расте, поттикнат од побарувачката за масло за јадење, сточна храна и суровини за прехранбената индустрија.
Сончогледот (Helianthus annuus) е едногодишна култура која најдобро успева во сончеви и суви подрачја. Благодарение на силниот коренов систем, може да издржи и подолги сушни периоди, што го прави погоден за климатските услови во поголем дел од Македонија. Земјоделските експерти го сметаат за една од најважните маслодајни култури во земјата, бидејќи од неговото семе се добива висококвалитетно масло, додека остатокот се користи како протеинска сточна храна.
Каде најмногу се одгледува?
Најголемите површини под сончоглед се наоѓаат во источниот и централниот дел на државата. Според податоците за производството, најголем удел има општина Пробиштип, каде се произведуваат околу 36 проценти од вкупното количество сончоглед во земјата. Следува Лозово со околу 29 проценти, додека значајно производство има и во регионот на Куманово, Старо Нагоричане, Свети Николе, Овче Поле и делови од Пелагонија.
Причината е едноставна – овие региони располагаат со големи обработливи површини, плодни почви и климатски услови што овозможуваат стабилни приноси.
Кои сорти се најзастапени?
Во Македонија речиси целосно доминираат маслодајните хибриди, кои содржат повеќе од 40 проценти масло во семето. Тие се наменети за производство на сончогледово масло и се најисплатливи за земјоделците.
Во помал обем се одгледуваат и таканаречените кондиторски сорти, препознатливи по поголемите и шарени семки што се користат за директна исхрана и во прехранбената индустрија.
Колку е важен за македонската економија?
Иако по површини не може да се спореди со пченицата или пченката, сончогледот има значајно место во домашното земјоделство. Домашното производство придонесува за снабдување на преработувачката индустрија и ја намалува зависноста од увоз на суровини за производство на масло за јадење.
По глобалните ценовни шокови на растителните масла во последните години, сончогледот повторно се наметна како култура од стратешко значење. Зголемувањето на домашното производство се смета за еден од начините за поголема прехранбена сигурност и стабилност на цените
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, производството на сончоглед во 2025 година бележи раст од 5,8 проценти во споредба со претходната година. Тоа претставува позитивен сигнал по неколкуте сезони со значителни осцилации, предизвикани од суши, климатски промени и нестабилни пазарни услови.
Земјоделците очекуваат интересот за оваа култура дополнително да расте, особено ако продолжи поддршката преку субвенции и договорното производство со домашните преработувачи.
Освен економската вредност, сончогледот има и важна агротехничка улога. Тој е одлична преткултура во плодоредот, придонесува за подобрување на структурата на почвата и претставува значаен извор на полен за пчелите во летниот период. Затоа, за многу македонски земјоделци, сончогледот не е само уште една култура – туку инвестиција која носи корист и за земјата и за домашното земјоделство.
