Skip to content
Министерката за рударство и енергетика на Србија, Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ, изјави дека земјата е во подготвителна фаза на развој на својата нуклеарна програма и веќе соработува со француската компанија EDF, оставајќи ја отворена за партнерства со други добавувачи на технологија. Според неа, првата нуклеарна централа во Србија може да биде поврзана со електричната мрежа до 2040 година.
За време на состанокот со делегацијата на руската државна корпорација Росатом, предводена од генералниот директор Алексеј Лихачев, министерката Ѓедовиќ Хандановиќ нагласи дека првите две фази од развојот на нуклеарната програма треба да бидат завршени до 2032 година. До тој момент, според мене, се очекува дополнителен развој на технологијата на мали модуларни реактори, што ќе ѝ даде можност на Србија да ја разгледа оваа опција.
„Кога ќе се подготвам институционално, регулаторно и кадровски, ќе можам да изберам партнер и носител на технологија и да влезам во процесот на изградба, така што по 2040 година ќе имаме нуклеарна централа, поврзана со мрежата“, рече министерката, пишува РСЕ.
Алексеј Лихачов ја запозна српската страна со искуството на Росатом, со проектите што компанијата ги реализира во моментов, како и со плановите за иднината. Тој подвлече дека корпорацијата управува со околу 30 енергетски блокови со голема и мала моќност во девет земји, вклучувајќи ги Кина, Индија, Египет, Турција и Унгарија.
Тој додаде дека можната соработка со Србија би можела да вклучува размена на искуства и знаења во рамките на заедничка работна група. „Нашите експерти можат да соработуваат во области како што се информирање и обука на јавноста, зајакнување на капацитетите на персоналот и анализа на регулаторната рамка“, рече Лихачов.
На состанокот присуствуваше и рускиот амбасадор во Србија, Александар Бочан-Харченко. Водена од желбата да го диверзифицира својот енергетски сектор и да се ослободи од зависноста од рускиот гас, Србија сè поактивно ја разгледува идејата за изградба на нуклеарна енергија на своја територија.
Јавна дебата за можностите за користење на нуклеарната енергија беше отворена на 10 јули 2024 година, откако пет министерства во српската влада потпишаа меморандум за разбирање со 20 научни институти и организации во оваа област.
Дури и ако Русија ја изгуби својата доминантна позиција во количината на нафта и гас по почетокот на воените операции во Украина во 2022 година, таа останува најголемиот светски снабдувач на нуклеарно гориво со удел од повеќе од 40 проценти од глобалниот пазар. За земјите со реактори произведени во Русија, оваа зависност е уште посилна, бидејќи Росатом управува со 18 реактори на територијата на Европската Унија, од кои повеќето се наоѓаат во Централна и Источна Европа.
Имено, оваа зависност доведе до исклучување на Росатом и руските нуклеарни материјали од пакетот санкции, заканувајќи се на Брисел. Во исто време, САД, Велика Британија, Франција и клучните западни добавувачи на нуклеарно гориво објавија планови за зголемување на сопствениот капацитет за збогатување на ураниум и за изградба на реактори низ цела Европа.
Во овој контекст, Белград се соочува со потребата да донесе стратешка одлука, земајќи ги предвид долгорочните последици. Во моментов, Србија произведува речиси 70 проценти од својата електрична енергија од јаглен, но се обврза да се откаже од него до 2050 година. За да ја исполни оваа цел, земјата ќе треба да ја вклучи нуклеарната енергија во својот енергетски микс, заедно со поголем удел на обновливи извори.