Skip to content
Инфлацијата во октомври достигна 3,3 проценти на годишно ниво, но притисокот врз семејните буџети не се гледа само во општата стапка. Синдикалната минимална кошница надмина 70.000 денари, а само храната и пијалаците за четиричлено семејство чинат повеќе од една минимална плата. Просечните плати растат, но прашањето е колку од тој раст навистина им останува на домаќинствата по плаќањето на основните трошоци.
Новите податоци за октомвриската инфлација повторно го отвораат прашањето колку граѓаните можат да си дозволат со приходите што ги заработуваат. Според Државниот завод за статистика, трошоците на животот во октомври 2026 година биле повисоки за 0,4 проценти во однос на септември, додека на годишно ниво пораснале за 3,3 проценти.
Најдиректниот удар врз секојдневниот буџет доаѓа од храната и безалкохолните пијалаци, чии цени за еден месец пораснале за 0,7 проценти. Во исто време, трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива се зголемиле за 0,3 проценти. Тоа се издатоци што домаќинствата тешко можат да ги избегнат или значително да ги намалат.
Најголем месечен раст на трошоците на животот е забележан кај алкохолните пијалаци, тутунот и наркотиците, за 2,5 проценти. Облеката и обувките, како и рекреацијата, спортот и културата, поскапеле за 1,2 проценти. Од друга страна, дел од трошоците се намалиле: покуќнината и опремата за домаќинствата за 1,3 проценти, рестораните и услугите за сместување за 0,7 проценти, а транспортот за 0,3 проценти.
Овие разлики покажуваат зошто просечната инфлација не го опишува подеднакво искуството на сите семејства. Домаќинство што најголем дел од приходите го троши на храна, сметки и основни производи нема ист простор за приспособување како домаќинство што може да одложи дел од купувањата или да ги намали трошоците за рекреација и други услуги.
Синдикалната кошница надмина 70.000 денари
Колкав е притисокот врз семејните буџети покажуваат и пресметките на Сојузот на синдикатите на Македонија. Синдикалната минимална кошница за октомври изнесува 70.358 денари, што е за 926 денари повеќе од септември, кога изнесувала 69.432 денари.
Само за храна и пијалаци на едно четиричлено семејство му биле потребни 26.170 денари. Тоа е за 124 денари повеќе од минималната плата од 26.046 денари. Со други зборови, според синдикалната пресметка, една минимална плата не е доволна ниту за покривање на трошоците за храна и пијалаци на четиричлено семејство во текот на еден месец.
Оваа споредба не значи дека секое семејство троши исто или дека синдикалната кошница е реален буџет за секое домаќинство. Таа е мерило за пресметаните минимални месечни потреби на четиричлено семејство. Но, разликата меѓу цената на основната исхрана и минималната плата јасно ја покажува ограничената куповна моќ на работниците со најниски примања.
Дополнителен проблем е што храната е само еден дел од месечните потреби. Домаќинствата мора да платат и сметки за енергија и вода, превоз, здравствени услуги, облека, образование и, во многу случаи, кирија или кредит за домување. Кога цените растат, семејствата со ниски приходи имаат помал простор да ги апсорбираат дополнителните трошоци без да се задолжат или да се откажат од некои потреби.
Не поскапува сè со иста брзина
Годишната споредба открива поинаква слика од месечната. Во октомври 2026 година, во однос на истиот месец лани, трошоците на животот пораснале за 3,3 проценти, но некои групи бележат значително поголемо поскапување.
Највисок раст има кај транспортот, каде што трошоците се зголемиле за 9,5 проценти на годишно ниво. Следуваат рекреацијата, спортот и културата со 8,5 проценти, алкохолните пијалаци, тутунот и наркотиците со 7,8 проценти, како и услугите за образование со 5,6 проценти. Трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива се повисоки за 3,7 проценти.
Кај храната и безалкохолните пијалаци годишниот раст изнесува 2,1 процент. Тоа е пониско од општата стапка кај некои други групи, но не значи дека храната станала евтина или дека семејствата не чувствуваат притисок. Станува збор за промена на ценовниот индекс во однос на лани, а не за апсолутната цена на производите или за делот од приходите што домаќинствата го трошат на нив.
Податоците за цените на мало дополнително покажуваат дека цените на прехранбените производи во октомври биле повисоки за 1,1 процент во однос на септември и за 1,9 проценти во однос на октомври минатата година. Овој индекс не е ист со индексот на трошоците на животот за групата храна и безалкохолни пијалаци, бидејќи се пресметува според различна кошница и методологија. Токму затоа е важно да се разграничат двата показатела, наместо да се претставуваат како една иста мерка.
За граѓаните, сепак, најважно е што се случува со цените на конкретните производи што редовно ги купуваат: лебот, млекото, јајцата, месото, овошјето и зеленчукот. Општата статистика не покажува колку поскапел секој од овие производи во октомври. За таква споредба се потребни детални ценовни податоци по производ, а не само просечниот индекс за целата група.
Платите растат, но не сите работници го чувствуваат растот еднакво
На прв поглед, податоците за платите даваат поповолна слика. Според последните достапни податоци на Државниот завод за статистика, просечната месечна исплатена нето-плата во август 2026 година изнесувала 48.733 денари и била повисока за 7,6 проценти во однос на август 2025 година.
Според истиот извор, реалната нето-плата во август била повисока за 4,8 проценти во однос на истиот месец минатата година. Реалната плата го зема предвид влијанието на инфлацијата и затоа е подобар показател за тоа колку се зголемила куповната моќ на просечната плата.
Но, оваа споредба мора да се чита внимателно. Податокот за платите се однесува на август, додека најновиот податок за инфлацијата е за октомври. Затоа не е правилно директно да се заклучи дека растот на платите во целост го надоместува актуелниот раст на трошоците.
Дополнително, просечната плата не е исто што и платата што ја прима најголемиот дел од работниците. Таа може да биде под влијание на повисоките примања во одредени сектори, додека работниците со минимална плата или ниски примања имаат значително помал простор за справување со поскапувањата.
За да се добие целосна слика, потребно е да се следат и движењето на минималната плата, медијалните примања, платите по сектори и трошоците на различни типови домаќинства. Само така може да се утврди дали растот на платите стигнува до оние што најголем дел од приходите ги трошат на основните потреби.
Ценовниот притисок не се мери само со една стапка
Октомвриските бројки не покажуваат неконтролирана инфлација, но покажуваат дека трошоците продолжуваат да растат. За домаќинствата што живеат со минимална плата, разликата меѓу официјалната инфлација и секојдневните трошоци е особено важна.
Кога храната и пијалаците за едно четиричлено семејство чинат повеќе од една минимална плата, просторот за покривање на другите потреби станува многу ограничен. А кога синдикалната кошница за еден месец поскапува за дополнителни 926 денари, тоа е уште еден трошок што мора да се покрие од истиот семеен приход.
Затоа, клучното прашање не е само дали инфлацијата е 3,3 проценти. Важно е кои цени растат, колкав дел од приходот оди за основните потреби и дали растот на платите стигнува до семејствата што имаат најмалку простор за приспособување.
Просечната инфлација ја опишува економската слика, но семејниот буџет покажува колку таа слика чини во реалниот живот.
