Како Путин крие едно од своите најмоќни оружја пред носот на сите во Европа

Расте загриженоста дека Велика Британија и Русија се приближуваат кон конфликт во Ламанш поради употребата на таканаречената „Флота во сенка“ од страна на Москва за транспорт на санкционирана руска нафта.

Во Ламанш, на помалку од два часа со рибарски брод од Довер, едно од најмоќните оружја на Русија во војната против Украина се крие на видно место, објавува Скај њуз.

Едно магливо февруарско утро, на половина пат помеѓу Велика Британија и Франција, новинарска екипа ги гледаше танкерите како превезуваат руска нафта во вредност од околу 100 милиони долари, и покрај западните санкции, ембарга и ограничувања на цените.

Десетици вакви танкери минуваат низ каналот секој месец како дел од „Флота во сенка“ од до 800 бродови што ги одржува приходите од нафта што ја финансираат војната во Украина.

Оваа недела, британската влада објави нови санкции против трговијата со нафта на Русија, но доказите од еден ден на море покажуваат дека сенката флота работи со очигледна неказнивост, веднаш пред носот на сојузниците на Киев.

Руските танкери се „честа глетка“

Капетанот Мет Кокер, кој организира риболовни патувања на својот брод „Порција“, вели дека ваквите танкери се честа глетка на најпрометната бродска линија во светот.

„Овие руски бродови и танкери се честа глетка. Искрено, никој повеќе не им обрнува внимание“, рече тој. Новинарите следеа три брода од флотата во сенка – „Ригел“, „Хиперион“ и „Кусаи“ – кои носеа нафта од руските балтички пристаништа и ги пресретнаа додека минуваа низ најтесниот дел од Доверскиот теснец.

Одблизу, во сè побурните мориња, големината на бродовите е огромна, и секој од нив раскажува приказна за досегот, но и за ограничувањата на западните мерки.

„Ригел“, танкер од класата Суецмакс, е долг повеќе од 270 метри. Со капацитет од еден милион барели, неговиот товар со нафта, натоварен една недела претходно во Приморско, вреди околу 55 милиони долари.

Танкерот е со знаме на Камерун, во сопственост на компанија со седиште во Сејшелите, и е санкциониран од ЕУ, Велика Британија и Канада, меѓу другите.

Како резултат на тоа, не може да користи пристанишни објекти во тие земји, но може да патува до своето следно познато пристаниште, Порт Саид на влезот во Суецкиот канал. Не е познато каде ќе се истовари нафтата, но од руската инвазија на Украина, поголемиот дел од руската нафта е продаден на Кина и Индија со значителен попуст.

Хиперион, кој е под санкции од Велика Британија, ЕУ и САД, беше следен. Тој го вееше руското знаме, со името напишано на кирилица на прамецот.

Тактики на флотата во сенка

Уште во декември, Хиперион пловеше под знамето на Сиера Леоне, кога го смени знамето откако беше испорачан во Венецуела и ја избегна американската поморска блокада во Карибите.

Префрлањето е вообичаена тактика на флотата во сенка. Сопственоста е често непроѕирна, а осигурувањето нејасно, што е сериозна загриженост со оглед на тоа што многу од бродовите се стари и лошо одржувани.

САД презедоа директна воена акција против танкери од флота во сенка поврзана со Венецуела, запленувајќи најмалку седум бродови од минатата година, последно во Индискиот Океан во вторник. Француските паравоени сили, исто така, запленија танкер во Медитеранот минатиот месец.

И покрај тоа што танкерите минуваат низ Ламанш речиси секојдневно, британските интервенции досега се фокусираа на проверки на осигурувањето.

Додека третиот санкциониран танкер, Кусаи, минуваше, крајбрежната стража побара од својот капетан доказ за осигурување преку отворен VHF радио канал. Од капетанот беше побарано да ја испрати документацијата на владина е-пошта во рок од 24 часа. Немаше одговор од Кусаи, а бродот исчезна од вид за неколку минути.

„Над 60 проценти од извозот на руска сурова нафта го врши флотата во сенка“

Санкциите против руската нафтена индустрија имаа ефект, намалувајќи ја вредноста на руската нафта, ако не и транспортираните количини.

Растот на самата флота во сенка е одговор на пазарот на заострувањето на санкциите. Бидејќи повеќето танкери контролирани од Запад и сродните поморски услуги се недостапни за Русија, таа се сврте кон ад хок, нетранспарентна флота од постари бродови за транспорт на нафта, честопати во тајност.

„Повеќе од 60 проценти од руската сурова нафта се извезува преку флотата во сенка“, вели Памела Мангер, раководител на анализата на европскиот пазар во фирмата за енергетска аналитика „Вортекса“.

„Мора да има повеќе танкери во синџирот. Да речеме дека санкциониран брод презема руска сурова нафта и се упатува кон Кина. На патот до неговата дестинација, може да има пет, шест, дури и седум трансфери од брод до брод за да се прикрие потеклото на нафтата и да се префрли на несанкционирани бродови кои на крајот ќе ја достават до клиентот.“

Податоците од Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух покажуваат дека бројот на бродови во флотата во сенка се зголемил по санкциите, но обемот на транспортирана нафта останал константен, дури и кога стотици бродови биле директно санкционирани.

Како ова влијае на цените на нафтата?

Сепак, цените паднаа. Руската нафта сега се натпреварува со иранската и венецуелската сурова нафта на „проблематичниот“ санкциониран пазар на нафта, што резултираше со намалување на приходите на Кремљ.

„Русија мораше да понуди значителен попуст на својата сурова нафта“, вели Дејвид Фајф, главен економист во Аргус Медиа. „Во 2021 година, Урал, главниот извозен производ на Русија, беше со цена од 2 до 3 долари помалку од Брент од Северното Море. Сега, во февруари, Урал се товари во балтичките пристаништа по цена што е дури 27 долари помалку од Брент.“

Таа разлика во цените ги намали приходите од нафта на Русија за околу 25% на годишно ниво, а само во јануари за дури 50%, економски удар што Кремљ не може да го игнорира. „Мислам дека ќе претрпат прилично голем удар, особено во приходите оваа година, и очекувам, барем, пад на обемот од околу половина милион барели дневно“, вели Фајф.

Дали се подготвува воена конфронтација?

Притисокот би можел дополнително да се зголеми, со повици за посилен одговор од европските земји, вклучително и Велика Британија.

Според поморското право, сите бродови имаат право на мирен премин сè додека веат легитимно знаме, а многу земји продолжија да соработуваат со Русија уште од почетокот на инвазијата. Се смета дека британската влада ја испитала законската основа за задржување на руски танкери, вклучително и оние според Законот за санкции и спречување на перење пари.

„Мислам дека ќе дојде време кога Велика Британија и нејзините сојузници, Холанѓаните, Данците и Норвежаните и поморските нации од северна Европа, ќе мора да заземат многу построг став кон овие руски бродови, дури и ако се под придружба“, вели професорот Мајкл Кларк, аналитичар за безбедност и одбрана за Скај њуз. „Кога тоа ќе се случи, верувам дека веројатно се упатуваме кон некаков вид милитаризиран конфликт на море оваа година“.

Портпаролот на Министерството за одбрана изјави дека побарале документи за осигурување од повеќе од 600 бродови и дека „одвраќањето, нарушувањето и деградирањето на руската флота во сенка е приоритет“. Сопствениците на бродовите Ригел, Хиперион и Кусаи се контактирани за коментар.