Украинското искуство се претвора во европска безбедност и економски развој

Олександар ЛЕВЧЕНКО*

Украина ѝ обезбедува на Романија создавање на модерен кластер за производство на беспилотни летала во одбранбено-индустрискиот комплекс (MEC). Во Романија започнува заедничко украинско-романско производство на BPLA со финансирање од 200 милиони евра во рамките на одбранбената програма SAFE на ЕУ. Всушност, се формира нов сегмент на одбранбена соработка во регионот и нов кластер во романскиот MEC. Не станува збор само за набавка на опрема, туку и за локализација на производството во Романија со учество на украински компании кои веќе имаат докажани решенија на бојното поле. Украина делува како носител на практично искуство од модерното војување со високотехнолошки и бројчено супериорен противник, особено во сферата на беспилотните летала, што ја прави вреден технолошки партнер за Европа. За Букурешт, ова значи брзо зајакнување на одбранбените капацитети без долг циклус на развој на сопствени системи.

Во поширок контекст, започнувањето на производството на беспилотни летала во Романија покажува промена во улогата на Украина – од примател на помош до давател на безбедносни решенија. Европската Унија, со финансирање на вакви проекти, всушност инвестира во сопствената одбранбена автономија. Романија добива не само производство, туку и експертиза во реалната борбена употреба, што е од клучно значење во услови на закани во регионот на Црното Море. Со развојот на производството, Романија ќе може да снабдува европски одбранбени нарачки и да влегува на други странски пазари, што ќе донесе економски придобивки. Украина, од друга страна, добива преку проширување на производството и интеграција во европските одбранбени синџири. Во исто време, се формира заедничка индустриска база што може да работи за потребите на целата ЕУ. Проектите за производство на дронови базирани на украинскиот развој, исто така, ја намалуваат зависноста на Европа од странски добавувачи на оружје. Украинското искуство се претвора во европска безбедност и економски развој.

Букурешт добива брз пристап до технологии за дронови докажани во борба. Таквиот почеток овозможува скратување на времето за развој и непосредна интеграција на ефикасни решенија во романските вооружени сили. Локализацијата на производството го поттикнува развојот на романската одбранбена индустрија, создава работни места, инфраструктура и нови компетенции во високотехнолошкиот сектор, што обезбедува економски раст. За Европа, производството во Романија на високо ефикасни украински дронови претставува чекор кон стратешка автономија во одбраната. Инвестициите преку SAFE го зајакнуваат домашниот пазар на оружје и ја намалуваат зависноста од увоз. Во перспектива, Романија добива раст како производител на високотехнолошко оружје, со што ја зајакнува својата позиција на светскиот пазар на оружје. Заедничкото производство со Украина формира единствени стандарди и компатибилност на оружјето во рамките на Европа. Така, се обезбедува раст на ефикасноста на колективната безбедност и интеракцијата меѓу армиите. Развојот на циклусот на иновации во Романија значи постојано ажурирање на технологиите. Букурешт практично добива нов кластер за својот MEC, а Европа добива брз пристап до прилагодување на решенијата на новите закани. Регионот на Црното Море станува подобро заштитен со зајакнувањето на Романија, која добива поголема тежина како оператор на модерно оружје со методи на употреба докажани во борба.

Украина, исто така, отвора нови можности за Хрватска во развојот и производството на пресретнувачи на беспилотни летала. Хрватската компанија Orqa подготвува заедничко производство на пресретнувачи на беспилотни летала со украинската компанија „Генерал Черешња“. За Загреб, тоа е влез во еден од најбараните сегменти на европскиот пазар на одбрана. Побарувачката за вакви системи брзо расте, бидејќи земјите од НАТО бараат нови средства за заштита од беспилотни закани и во исто време се стремат да ја намалат зависноста од кинеските компоненти во критичните системи. Дополнителна тежина на оваа насока дава самата Orqa, најголемиот производител на BPLA и компоненти во Европа, која соработува со повеќе од 50 земји во светот и 24 членки на НАТО. Хрватска влегува во овој сегмент преку компанија која веќе има развиена производствена база, воспоставени врски и пристап до пазари каде што ваквите решенија можат брзо да се претворат во практични нарачки. „Генерал Черешња“ е специјализирана за FPV дронови и дронови-пресретнувачи и има повеќе од 30 кодифицирани производи во своето портфолио, а во оваа насока носи не номинално учество, туку веќе формирано и воено проверено искуство. Украина додава во хрватскиот производствен ресурс не општи инженерски развојни случувања, туку разбирање за тоа кои решенија издржуваат вистинска борба, како брзо да се променат под нови закани и што функционира под притисок на модерната војна.

Украинско-хрватскиот проект во сегментот на пресретнувачки беспилотни летала веднаш добива широка извозна перспектива. Толку широката мрежа на контакти на хрватскиот производител Orqa ги зголемува шансите за брз премин на нов производ од развој кон вистинска набавка на одбрана. Пресретнувачките беспилотни летала за земјите од НАТО стануваат посебен инструмент за заштита од беспилотни напади, а не секундарен додаток на воздушната одбрана. Проектот спаѓа во класата на решенија за кои побарувачката расте најбрзо во Европа. Украинската компанија влегува во ова партнерство со веќе формирана технолошка база. За Киев, ова значи можност да ги претвори воено тестираните решенија во сериско производство преку присуство на производство во земја од НАТО. Одбивањето од употреба на кинески компоненти во критични системи веќе станува не желба, туку барање на европскиот пазар на одбрана. Украинско-хрватскиот проект во таква конфигурација добива на тежина токму во сегментот каде што потеклото на компонентите директно влијае на конкурентноста и довербата на клиентите. Украинската специјализација во FPV беспилотни летала и пресретнувачки беспилотни летала му дава на овој проект не само готови решенија, туку и искуство за постојано ажурирање на системот според новите видови закани. На пазарот на беспилотни системи, предност има оној кој не само што ја создал платформата еднаш, туку и оној кој е способен брзо да ја прилагоди на реалните борбени барања.

Во исто време, 51% од украинскиот ИТ извоз ги зајакнува пазарите на Германија, Естонија, Полска, Малта и Кипар. Обемот на украинскиот ИТ пазар во 2025 година достигна 7,85 милијарди долари, а извозот на ИТ услуги изнесуваше 6,6 милијарди долари. Вкупно 51% од тој извоз е насочен кон европските земји. Најголемите европски партнери на Украина во областа на ИТ се Германија, Естонија, Полска, Малта и Кипар, како и Велика Британија и Швајцарија, што му обезбедува на европскиот континент стабилен пристап до висококвалитетни услуги. За европските компании, ова значи пристап до големи бази на квалификувани ИТ експерти кои можат да поддржат развој на софтвер, обработка на податоци и консултантски проекти. Соработката со украинските даватели на ИТ услуги им овозможува на европските бизниси да ги намалат трошоците за развој и имплементација на дигитални решенија и да ги забрзаат иновативните процеси.

Украинскиот ИТ сектор, исто така, генерира мултипликаторен ефект врз сродните сфери на економијата, што ја зголемува ефикасноста на партнерските проекти во Европа. Благодарение на украинските компании, Европа добива стабилна поддршка во развојот на дигиталната економија, интеграцијата на технологиите и зајакнувањето на синџирите на снабдување. ИТ индустријата создава работни места, што им помага на европските компании да реализираат големи проекти без да вработуваат значителен дополнителен персонал на лице место. Областа на компјутерско програмирање, обработка на податоци и консалтинг го сочинува главниот дел од извозот, што ѝ обезбедува на ЕУ предвидлива и стабилна основа за планирање технолошки инвестиции.

Пристапот до квалификувани украински ИТ специјалисти им овозможува на европските компании да поддржат големи проекти за развој и обработка на податоци без големи локални трошоци. Услугите за аутсорсинг од Украина ги намалуваат трошоците за развој и имплементација на дигитални решенија, зголемувајќи ја ефикасноста на европските бизниси. Стабилноста и предвидливоста на извозот на ИТ услуги од Украина им обезбедува на европските земји сигурен пристап до технолошки услуги и висококвалитетни услуги потребни за дигитална трансформација. Програмирањето, обработката на податоци и консалтинг како основен дел од извозот ѝ обезбедуваат на ЕУ стабилна основа за планирање технолошки инвестиции. Интеграцијата на украинските технологии во синџирите на снабдување им овозможува на европските компании побрзо да воведуваат иновации и да одржуваат конкурентска позиција на глобалниот пазар. Мултипликативниот ефект на ИТ секторот во Украина ги стимулира сродните сфери на економијата на европските земји, што ја подобрува ефикасноста на партнерските проекти. Постои економски раст во земјите кои активно го ангажираат украинскиот ИТ сектор. Создавањето работни места и поддршката на дигиталната економија во Украина е од корист за Европа, бидејќи овозможува реализација на големи проекти без дополнително локално вработување. Во основа, украинскиот ИТ сектор е веќе дел од европската дигитална архитектура и ја обезбедува нејзината стабилност.

*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина