Skip to content
Јавниот судир меѓу поранешната министерка за надворешни работи и долгогодишна пратеничка Елиса Спиропали и премиерот и претседател на партијата Еди Рама е повеќе од лична драма. Тој разоткрива подлабоки структурни проблеми во албанското управување.
Досега незамислива јавна фрактура се отвори во рамките на долго доминантната Социјалистичка партија (ПС) на Албанија. Елиса Спиропали директно се соочи со премиерот Еди Рама, објавувајќи пркосна изјава на социјалните мрежи „Исклучете ме“ во која се открива растечкото незадоволство од насоката на партијата по повеќе од една деценија на власт.
Судирот избувна за време на состанокот на парламентарната група на Социјалистите зад затворени врати на 27 април. Според повеќе извештаи, Рама остро ја прекорил Спиропали за нејзината неодамнешна активност на социјалните мрежи и нејзиното отсуство од клучно гласање, наводно поставувајќи ултиматум: „Или со нас, или против нас. Првиот пат кога не дојдовте да гласате, вториот пат кога правите врева, третиот пат кога сте надвор од групата“.
Спиропали одговори следниот ден со остар пост на Фејсбук насловен како „Исклучете ме“. Таа ги отфрли обвинувањата за напад врз самата партија, наместо тоа критикувајќи го она што го смета за прекумерна централизација, опасното замаглување на партиските и државните институции и поместувањето кон бирократска контрола што ја задушува вистинската политичка дебата.
„Внатрешните дебати, без разлика колку се интензивни, не треба да се претворат во јавен казнен спектакл“, напиша таа, додавајќи дека несогласувањето се изедначува со нелојалност.
Ова е прв пат Спиропали – долгогодишна лојалма соработничка на Рама, која претходно беше претседател на Парламентот – јавно да излезе со таква системска критика по нејзиното неодамнешно разрешување од функцијата министер за надворешни работи.
Партија под притисок
Конфронтацијата не се случува во вакуум. Социјалистичката партија на Албанија обезбеди удобен четврти последователен мандат во 2025 година, но победата е засенета од постојаните обвинувања за корупција, антивладините протести и скандалите со висок профил. Апсењето и отстранувањето на влијателниот градоначалник на Тирана, Ерион Велиај (личност која некогаш се сметаше за потенцијален наследник на Рама) дополнително ја вознемири внатрешната динамика на партијата.
Ставот на Спиропали, исто така, се поврзува со претходните тензии околу поранешната вицепремиерка Белинда Балуку, чиј случај за имунитет наводно предизвикал жестоки препирки. Други високи гласови, вклучувајќи го и пратеникот Ерион Браче, почнаа да сигнализираат за потребата од внатрешни реформи, сугерирајќи дека несогласувањето не е изолирано.
Опозицискиот лидер Сали Бериша од Демократската партија го искористи расколот, прикажувајќи го како доказ дека Социјалистичката партија е агонија и е преполна со корупција.
Тест за стисокот на Рама – и демократската зрелост на Албанија
Овој јавен раскол е повеќе од лична драма; тој разоткрива подлабоки структурни проблеми во албанското управување. Еди Рама мајсторски ја централизираше власта од 2013 година, трансформирајќи ја Социјалистичката партија во ефикасна изборна машина. Сепак, токму таа ефикасност сега ризикува да стане товар. Кога лојалноста ја надминува дебатата, а критиката се среќава со закани за исклучување, дури и доминантната партија почнува да личи на авторитарните тенденции на кои некогаш се спротивставуваше.
Според набљудувачите, предизвикот на Спиропали е значаен затоа што таа не е маргинална фигура. Способен дипломат и институционален ветеран, нејзиниот повик за појасно раздвојување помеѓу партијата и државата ги одразува долгогодишните загрижености на ЕУ за владеењето на правото и институционалната независност во кандидатурата на Албанија за пристапување во ЕУ.
Брисел внимателно следи: вистинскиот внатрешен плурализам би ги зајакнал кредибилитетот на Тирана, додека жестоката репресија би можела да ги зајакне перцепциите за демократско назадување.
За Рама, дилемата е јасна. Исклучувањето или ставањето на Спиропали настрана би можело да ја врати краткорочната дисциплина, но би ги отуѓило умерените и би поттикнало наративи за авторитаризам. Нејзиното игнорирање ризикува да охрабри понатамошно несогласување во време кога партијата се соочува со надворешен притисок од протести и напади од опозицијата.