Тарифите на Трамп паднаа на суд: економската војна влегува во нова правна битка

Глобалните тарифи од 10 проценти што ги воведе американскиот претседател Доналд Трамп добија сериозен удар од Федералниот суд за меѓународна трговија во Њујорк, кој оцени дека тие се незаконски и дека администрацијата ја пречекорила законската основа врз која се повикала. Одлуката не ја затвора тарифната политика на Трамп, но отвора нова правна битка околу границите на претседателската моќ во економијата и трговијата.

Судскиот панел, со одлука од двајца судии наспроти еден, пресуди дека најновите царини од 10 проценти, воведени врз основа на член 122 од Законот за трговија од 1974 година, не биле оправдани со аргументот што го употребила Белата куќа. Трамп се повика на сериозен дефицит во платниот биланс, но судот оцени дека таа законска основа не може да се користи за широки глобални тарифи врз речиси целиот увоз.

Одлуката, сепак, е тесна по опфат. Судот не ги блокираше тарифите за сите увозници, туку само за два приватни бизниси и за државата Вашингтон, кои беа дел од тужбата. Тоа значи дека за најголемиот дел од компаниите тарифите остануваат во сила додека администрацијата не се жали или додека мерката не истече, што според досегашната временска рамка треба да се случи во јули.

Ова е втор голем правен удар врз трговската стратегија на Трамп за краток период. Претходно, Врховниот суд на САД ги поништи пошироките тарифи што администрацијата ги воведе врз основа на законот за меѓународни економски вонредни овластувања. По тој пораз, Трамп се обиде да ја замени правната основа и да ја продолжи тарифната политика преку Законот за трговија од 1974 година.

Токму тука лежи суштината на спорот. Администрацијата ја користи тарифната политика како средство за притисок врз трговските партнери и како инструмент за заштита на американското производство. Судовите, пак, сè појасно ја отвораат темата дали претседателот може самостојно да воведува толку широки давачки без појасен мандат од Конгресот.

Трамп ја нападна судската одлука и најави дека нема да се откаже од тарифната агенда. Американската администрација веќе бара други правни патишта, меѓу кои и член 301 од Законот за трговија, кој се користи за мерки против нефер трговски практики. Тоа покажува дека судската пресуда не значи крај на економската конфронтација, туку преместување на битката на нов терен.

За американските компании што зависат од увоз и глобални синџири на снабдување, одлуката е сигнал дека тарифите може да бидат оспорени и дека дел од платените давачки во иднина би можеле да станат предмет на барања за поврат. Но за поширокиот пазар, неизвесноста останува, бидејќи правниот процес најверојатно ќе продолжи пред повисоки судови.

Одлуката доаѓа во чувствителен момент за глобалната трговија. САД веќе имаат отворени тензии со Кина, Европската Унија, Јапонија и други големи трговски партнери, а тарифите се дел од пошироката политика на економски притисок. Доколку администрацијата продолжи со нови мерки, трговската политика на Вашингтон ќе остане извор на нестабилност за компаниите, пазарите и партнерите што извезуваат во САД.

Во суштина, судот не му ја одзеде на Трамп амбицијата да ја користи царинската политика како оружје, но му постави граница во начинот на кој тоа може да го прави. Политичката порака е јасна: економската војна може да продолжи, но не без судски надзор и не без прашањето кој навистина има право да ја определува трговската цена што ја плаќаат компаниите и потрошувачите.