НИС Србија чека нов предлог од MOL пред рокот на САД

Србија очекува унгарската енергетска група MOL во рок од 48 часа да достави нов предлог за преземање на мнозинскиот руски удел во Нафтената индустрија на Србија, НИС, откако Белград оцени дека досегашната понуда не ги гарантира доволно државните интереси. Српската министерка за рударство и енергетика Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ изјави дека MOL веќе ги знае „црвените линии“ на Србија и дека новата понуда се очекува најдоцна на 10 или 11 мај, за преговорите да завршат пред рокот од 22 мај, поставен од американската администрација.

НИС е најважната нафтена компанија во Србија и управува со единствената рафинерија во земјата, во Панчево. Токму затоа продажбата на рускиот удел не е обична корпоративна трансакција, туку прашање на енергетска безбедност, снабдување, контрола на пазарот и политички баланс меѓу Белград, Будимпешта, Москва и Вашингтон.

Руските компании Газпром Нефт и Газпром заедно држат околу 56 проценти од НИС, додека српската држава има 29,9 проценти. Под притисок на американските санкции, кои се насочени кон рускиот енергетски сектор поради војната во Украина, руските сопственици треба да се повлечат од компанијата. MOL веќе е во разговори за преземање на тој пакет акции, но Белград бара договор што нема да ја остави Србија без клучно влијание врз работата на рафинеријата и домашното снабдување.

Српската влада не е задоволна од досегашниот предлог затоа што, според изјавите од Белград, не се доволно заштитени неколку прашања: стабилното снабдување на домашниот пазар, продолжувањето на работата на рафинеријата во Панчево, исполнувањето на претходните обврски на НИС кон Србија и можноста државата да има поголема улога во одлучувањето за тоа што и како ќе произведува компанијата.

Случајот се усложни откако се појави и српската компанија KFT Senator Treasury G.T.7 Two, поврзана со бизнисменот Ранко Мимовиќ, која понуди 2 милијарди евра за купување на рускиот удел во НИС. Српскиот претседател Александар Вучиќ ја отфрли оваа можност, оценувајќи дека компанијата нема искуство во преработка на нафта и дека државата не може да дозволи стратешка енергетска компанија да заврши кај купувач без релевантен секторски капацитет.

Газпром Нефт, според Reuters, потврдил дека преговара само со MOL и дека се подготвува за продажба на својот удел. Тоа ја става унгарската компанија во позиција на главен кандидат за преземање на рускиот пакет, но не и во позиција да ги диктира условите без согласност од Белград.

За Србија, најголемиот проблем е што времето истекува. Американските санкции веќе го притискаат НИС, а компанијата претходно доби привремени изземања за да може да продолжи со увоз на сурова нафта додека траат разговорите за продажба. Ако договорот не биде завршен во рок, Србија ризикува проблеми со снабдувањето, финансиските трансакции, осигурувањето и нормалното работење на рафинеријата.

Во заднината на преговорите стои и поширокиот регионален интерес. Унгарија преку MOL би добила уште посилна позиција во српскиот енергетски сектор, додека Србија би се ослободила од директниот санкциски ризик поврзан со руската сопственост. Но Белград не сака решението на санкциите да се претвори во нова зависност, овојпат од регионален енергетски играч кој би имал доминантно влијание врз нафтениот пазар.

Затоа новиот предлог на MOL ќе биде тест за тоа колку унгарската компанија е подготвена да прифати државни гаранции, обврски за снабдување, јасна производствена политика и поголема улога на Србија во стратегиските одлуки. Белград веќе најави дека сака да го зголеми својот удел во НИС за дополнителни 5 проценти, што покажува дека српската влада не сака само промена на сопственикот, туку и посилна државна контрола врз компанијата.