Војната во Иран ја турка нагоре цената на храната

Војната во Иран веќе не е само прашање на цената на нафтата. Притисокот врз Ормускиот Теснец, преку кој минува значаен дел од светската трговија со енергенси, почнува да се прелева и врз производството на храна, пред сè преку природниот гас и вештачкото ѓубриво.

Најголемиот ризик е во азотните ѓубрива, особено уреата, чија изработка зависи од природниот гас како суровина и како енергенс. Од февруари до средината на мај, цената на уреата во САД пораснала од околу 460 на речиси 600 долари за тон, што веќе создава притисок врз земјоделците пред сезоните на сеење и прихрана.

Тоа значи дека ударот не застанува на бензинските пумпи. Кога поскапуваат гасот, транспортот и ѓубривото, поскапува и производството на житарици, зеленчук и сточна храна. Ако земјоделците користат помалку ѓубриво поради високите цени, ризикот е помал принос, а тоа подоцна се претвора во повисоки цени во маркетите.

Светската програма за храна предупредува дека, ако конфликтот продолжи и цените на нафтата останат високи, уште речиси 45 милиони луѓе може да западнат во акутна несигурност во исхраната. Тоа би се надоврзало на стотици милиони луѓе кои веќе се соочуваат со недостиг или недостапност на храна.

Пазарите засега реагираат променливо. Нафтата порасна поради стравувањата од нови нарушувања во снабдувањето, но дел од цените се смирија по сигналите за дипломатско придвижување и прекин на огнот меѓу Израел и Либан. Брентот се движеше околу 97 долари за барел, а американската WTI нафта околу 95 долари за барел.

За земјите зависни од увоз на енергенси, ѓубрива и храна, меѓу кои е и Македонија, ова не значи автоматски нов ценовен шок, но значи зголемен ризик. Ако кризата продолжи, најпрво ќе се почувствуваат трошоците во транспортот и земјоделското производство, а потоа и во крајните цени на храната.