Skip to content
Повеќе од 170.000 страници досега необјавени документи отвораат ново поглавје за последиците од нападите на 11 септември 2001 година. Записите покажуваат дека властите во Њујорк им кажувале на жителите и спасувачите дека воздухот околу урнатините на Светскиот трговски центар е безбеден, додека интерните мерења покажувале присуство на опасни загадувачи.
Документите беа објавени непосредно пред 25-годишнината од нападите и опфаќаат извештаи за квалитетот на воздухот, тестирања, интерна комуникација и документи за здравствените ризици во месеците по уривањето на кулите близначки.
Еден од најдиректните примери е интерен меморандум од 6 октомври 2001 година. Во него здравствен функционер предупредува дека на одредени локации воздухот поради присуство на азбест сè уште не е соодветен за повторно вселување. Истиот ден тогашниот градоначалник Руди Џулијани јавно уверувал дека воздухот е безбеден.
Документите укажуваат и на случаи во кои биле задржувани информации за опасни концентрации на азбест, сериозна контаминација со олово во една од градските институции и недоволно користење респиратори кај луѓето кои работеле на местото на катастрофата.
Последиците се чувствуваат и денес. Најмалку 140.000 луѓе од сите американски сојузни држави се запишани во World Trade Center Health Program, а кај околу 49.000 се потврдени видови рак поврзани со изложеноста по нападите.
Посебно внимание привлекува таканаречениот „Harding Memo“, испратен до тогашниот заменик-градоначалник Роберт Хардинг. Во документот градските правници проценувале дека може да има околу 35.000 потенцијални тужители, од кои околу 10.000 би можеле навистина да поднесат барања за отштета. Разгледувани биле и можности за ограничување на правната одговорност на градот.
Документите покажуваат дека уште во 2001 и 2002 година имало сериозни предупредувања. Американскиот конгресмен Џери Надлер го предупредувал кабинетот на тогашниот градоначалник Мајкл Блумберг дека федералната Агенција за заштита на животната средина не ја следела доволно состојбата со воздухот во затворени простории околу Ground Zero. Независни истражувања во тоа време откривале и високи концентрации на ултрафини честички способни да навлезат длабоко во белите дробови.
Поранешната директорка на EPA, Кристин Тод Витман, деновиве одговори дека нејзините тогашни јавни изјави биле засновани на анализите на научниците во агенцијата и дека достапните податоци биле јавно објавувани. Таа нагласи и дека EPA не управувала со самиот простор на Ground Zero.
Џулијани, исто така, ги отфрли обвинувањата дека имало прикривање, тврдејќи дека федералните власти погрешиле во проценката, но дека немало намерна измама.
Сегашниот градоначалник на Њујорк, Зохран Мамдани, има поинаков став.
Тој рече дека луѓето се разболеле затоа што властите на кои им верувале им кажувале дека можат безбедно да го дишат воздухот. Неговата администрација објави дека станува збор само за првиот пакет документи и дека во следните 12 месеци ќе бидат објавени уште материјали.
Дел од документите биле пронајдени дури во 2025 година, во 68 кутии складирани во градска канцеларија, иако претходно повеќепати биле барани преку постапки за слободен пристап до информации. Нивното објавување сега става крај и на долгогодишен судски спор што организацијата 9/11 Health Watch го водеше со градските власти.
За пожарникарите и другите спасувачи прашањето веќе не е само што знаеле властите, туку што можело да биде спречено доколку информациите биле објавени навреме – порано дијагностицирање, подобра заштита и побрз пристап до лекување и обесштетување.
Дваесет и пет години по нападите во кои загинаа речиси 3.000 луѓе, здравствените последици продолжуваат да растат. Новообјавените документи сега отвораат и друго прашање – колку од тие последици можеле да бидат намалени доколку јавноста уште во 2001 година ја знаела целосната состојба со воздухот во Менхетен.
