Националистот Самарас се враќа со нова партија што би можела да ја подели грчката десница

Поранешниот грчки премиер Андонис Самарас е на пат да се врати во активна политика со своја политичка партија, развој на настаните за кои грчките аналитичари велат дека би можел да предизвика најсериозно потресување на десничарската политичка сцена од почетокот на 1990-тите. Според извештаите во „То Вима“, „Иефимерида“ и други грчки медиуми, подготовките за новиот политички проект веќе се во тек, со градење локални структури и разговори со потенцијални кандидати.

Појавата на таква партија би претставувала сериозен предизвик за владејачката партија Нова демократија, бидејќи Самарас продолжува да има значително влијание меѓу традиционално конзервативниот и националистички електорат, анализира БГНЕС.

Од лидер на Нова демократија до неговото исклучување

Андонис Самарас ја водеше Нова демократија од 2009 до 2015 година, а од 2012 до 2015 година беше премиер на Грција во еден од најтешките периоди од финансиската криза.

Во ноември 2024 година, тој беше исклучен од партијата по јавен напад врз политиките на премиерот Киријакос Мицотакис. Причината за ова беше неговата критика кон политиката на Атина кон Турција, која Самарас ја опиша како премногу попустлива. Тој, исто така, побара оставка од министерот за надворешни работи, Георгиос Герапетритис, обвинувајќи ја владата за политика на „мирни води“ во Егејот, која им служи на турските интереси. Раководството на Нова демократија ги сметаше овие изјави за некомпатибилни со линијата на партијата и го суспендираше неговото членство.

Меѓутоа, во реалноста, расколот беше резултат на длабоки идеолошки разлики. Самарас постојано ја критикуваше нормализацијата на односите со Турција, останува еден од најжестоките противници на Преспанскиот договор со Северна Македонија и го обвинува сегашното раководство на Нова демократија за постепено трансформирање на партијата во либерално-центристичка формација, дистанцирајќи ја од традиционалните конзервативни вредности.

Втор драматичен прекин со партијата

Сегашниот конфликт не е без преседан во политичката кариера на Самарас. Уште во 1993 година, тој влезе во остар конфликт со тогашниот премиер Константинос Мицотакис – таткото на сегашниот премиер. Спорот е поврзан со прашањето за тогашната Република Македонија и грчката надворешна политика. Откако ја напушти Нова демократија, Самарас ја создаде својата партија, Политичка пролет, која подоцна престана да постои, а во 2004 година се врати во редовите на конзервативната партија.

Потекло што ги објаснува неговите политички ставови

Политичката биографија на Самарас тешко може да се разбере без неговото потекло. Тој припаѓа на едно од највлијателните семејства во современа Грција. Од мајчина страна, тој е потомок на семејството Бенакис. Неговиот прадедо е Емануел Бенакис – градоначалник на Атина, министер и една од најзначајните јавни личности од почетокот на 20 век, чие име го носи познатиот музеј Бенаки.

Неговата прабаба е Пенелопа Делта – една од најголемите личности во модерната грчка литература. Нејзиниот живот е неразделно поврзан со Јон Драгумис – дипломат, писател и еден од главните идеолози на грчкиот национализам на почетокот на 20 век. Иако Самарас не е негов биолошки потомок, семејната средина од која потекнува била силно под влијание на идеите на Драгумис за националната држава, одбраната на хеленизмот и цврстата позиција за македонското прашање. Политичките научници често ја гледаат оваа интелектуална традиција како објаснување за непроменетите национално-конзервативни позиции на Самарас за прашањата за Северна Македонија, Турција и грчкиот национален суверенитет.

Самарас дипломирал економија на колеџот Амхерст во САД и магистрирал бизнис администрација на Универзитетот Харвард.

Средба со Кимберли Гилфојл

Дополнително внимание привлече средбата на Самарас со новата амбасадорка на САД во Атина, Кимберли Гилфојл. Разговорот се одржал кон крајот на јуни и бил објавен од американскиот дипломат. Според грчките медиуми, двајцата разговарале за грчко-американските односи, регионалната безбедност и стратешкото партнерство меѓу Атина и Вашингтон.

Иако средбата официјално била претставена како протоколарна средба, во политичките кругови таа била сфатена како сигнал дека Самарас продолжува да ужива значаен меѓународен авторитет во време кога интензивно се дискутира за создавање нова политичка формација.

Која партија ја подготвува Самарас

Според грчките медиуми, новиот проект нема да се натпреварува со центристичките партии, туку ќе биде насочен кон традиционалните десничарски гласачи. Се очекува формацијата да се позиционира помеѓу владејачката Нова демократија и порадикалните националистички партии, обидувајќи се да привлече конзервативни гласачи разочарани од курсот на Мицотакис.

Политичките аналитичари предупредуваат дека таквата партија би можела да одземе помеѓу 5 и 10 проценти од традиционалниот електорат на Нова демократија. Во сегашниот високо фрагментиран партиски систем, ова значително би ја попречило способноста на владејачката партија да постигне независно парламентарно мнозинство и би ги отежнало следните избори во едни од најнепредвидливите во Грција во последната деценија.

Во оваа смисла, евентуалното враќање на Андонис Самарас не е само личен политички проект, туку потенцијален фактор за целосно преуредување на грчката десница и политичката рамнотежа во земјата.