Skip to content
Европа се соочува со серија инциденти што ги нарушуваат воздушниот сообраќај, ги принудуваат медиумите да евакуираат редакции и предизвикуваат материјални штети во супермаркети и крвни банки. Иако сомнежите се насочени кон Русија, засега нема јавно потврдени докази дека Москва стои зад најновите случувања или дека сите инциденти се дел од една координирана операција, објавува „Волстрит џурнал“.
Серијата започнала со кибернапади врз системи за ладење во супермаркети. Според извештајот на американскиот весник, хакери успеале да ја сменат температурата во замрзнувачите, поради што биле уништени количества храна. Во следните денови следувале дојави за поставени бомби на аеродроми и во авиони, а потоа и напади врз системи за ладење во крвни банки во Франција.
До крајот на неделата, заканите погодиле околу 50 летови, а дојави за бомби биле испратени и до медиумски организации. Во Ирска, неколку редакции биле евакуирани, а дел од нив привремено го прекинале емитувањето на програмата.
Според „Волстрит џурнал“, досега нема веродостојно преземање одговорност за инцидентите, ниту јавна потврда дека тие се резултат на единствена операција. Во најголем дел, заканите предизвикале скапи прекини и безбедносни процедури, без потврдени физички последици од бомбашки напади.
Русија е под сомнеж, но доказите недостигаат
Шпанскиот министер за надворешни работи, Хосе Мануел Албарес, ја оцени можноста дека станува збор за хибридна агресија и психолошка војна. Изјавата следувала по дојавите за бомби на аеродромот во Мадрид.
Сепак, европските власти засега не потврдиле ниту кој стои зад заканите, ниту дали сите случаи се поврзани. Според известувањето на „Волстрит џурнал“, сомнежите се насочуваат кон Русија поради поширокиот контекст на претходни саботажи и обвинувања за руски операции на европска територија. Москва ја негира вмешаноста.
Весникот потсетува и на претходни сомнителни инциденти, меѓу кои и случајот со беспилотни летала со експлозиви што во август биле насочени кон товарен аеродром во Лајпциг, Германија, но не експлодирале. Според претходно објавено известување на истиот весник, американски разузнавачки претставници ги информирале европските партнери дека инцидентот може да биде дел од поширока кампања за саботажа против европските членки на НАТО.
Во периодот потоа, европските земји пријавувале обиди за саботажа на фабрики за беспилотни летала во Естонија, Полска и Словачка, комерцијални бродови во Црното Море и станици поврзани со сателитскиот систем „Старлинк“ во Литванија и Бугарија. Овие случаи се дел од поширокиот безбедносен контекст, но сами по себе не докажуваат кој стои зад најновите закани.
Името на руска екстремистичка група ја усложнува истрагата
Една од дојавите испратени до операторот на римскиот аеродром „Фјумичино“ содржела име на руска ултранационалистичка група, позната како „Машка држава“ (Male State).
Во пораката биле наведени два лета што требало да пристигнат во Рим, од Хелсинки и Даблин, со тврдење дека во авионите има експлозивни направи. Летот од Даблин бил пренасочен кон воен аеродром во северна Франција, а француските власти, според весникот, испратиле борбени авиони за да го принудат авионот да го смени правецот.
Групата била основана во 2016 година, а руски суд ја забранил во 2021 година и ја прогласил за екстремистичка организација. Нејзиниот основач Владислав Поздњаков ја отфрлил одговорноста за актуелните инциденти, наведувајќи дека организацијата престанала да постои по судската одлука и дека некој можеби го користи нејзиното име за сопствени цели.
Слична порака била испратена и до медиумски организации во Ирска, со предупредување дека треба да ги напуштат зградите. Сепак, употребата на име на група во електронска порака не е доказ дека таа навистина ја испратила заканата или дека зад неа стои одредена држава.
Евтина закана, скапа последица
Еден од главните проблеми за истражителите е што лажните дојави можат да предизвикаат големи нарушувања со минимални средства. Една анонимна електронска порака може да активира проверки, евакуации, пренасочување на авиони и ангажирање безбедносни служби.
Секоја закана поврзана со безбедноста на патниците мора да се провери, дури и кога постои сомнеж дека е лажна. Токму затоа, испраќачот може да предизвика значителни трошоци и прекини без да изврши физички напад. Дополнителен проблем се имитаторите, кои можат да ги копираат пораките и да ја прошират паниката, отежнувајќи ја работата на истражителите.
„Лесно е да се наруши функционирањето на западниот свет со едноставни средства“, изјавил Питер Нилсон, раководител на европската агенција за безбедност во воздухопловството „Ерпол“, за „Волстрит џурнал“. Тој додал дека постојат шпекулации за руска вмешаност, но дека засега нема докази врз основа на кои може да се потврди такво тврдење.
Извршниот директор на „Ер Франс-КЛМ“, Бен Смит, оценил дека обемот и координираноста на заканите се невообичаени. Притоа, предупредил дека ваквите инциденти можат да ја зголемат загриженоста кај патниците и да влијаат врз довербата во воздушниот сообраќај.
Европа мора да се подготви и за напади што не оставаат физичка трага
Најновите инциденти ја отвораат дилемата како да се заштити критичната инфраструктура од напади чија цел може да биде не само физичко оштетување, туку и создавање страв, неизвесност и недоверба во институциите.
Аеродромите, болниците, крвните банки, супермаркетите и медиумите зависат од дигитални системи што можат да бидат злоупотребени за да се предизвикаат прекини во нивното работење. Кога заканите се анонимни, а одговорноста тешко се утврдува, институциите мора да реагираат според безбедносните протоколи, но и да избегнуваат предвремени заклучоци за сторителите.
Извештајот на „Волстрит џурнал“ ја прикажува Европа како континент под зголемен безбедносен притисок, но истовремено покажува и колку е тешко да се утврди дали навидум поврзаните инциденти навистина се дел од една операција. Засега, главното прашање останува отворено: кој ги организира заканите и дали нивната цел е да предизвикаат хаос без да мора да изврши директен напад?
Извор: The Wall Street Journal – „Someone Is Causing Chaos Across Europe. The Question Is: Who?“ (Бенџамин Кац и Наташа Дангур, 7 ноември 2026).
