Skip to content
Кога институциите ќе останат без уверливи одговори, најлесната одбрана е нападот врз оние што предупредуваат.
Зоран БОЈАРОВСКИ
Додека бројот на заболени од загадената вода во Гостивар продолжува да расте, а јавноста сè уште очекува целосен одговор како дошло до една од најголемите здравствени кризи во поновата историја на земјата, политичката дебата доби нов, неочекуван правец. Наместо фокусот да остане на причините, одговорноста и мерките за заштита на граѓаните, во центарот на вниманието се најдоа – експертите.
Со изјавата дека некои лекари и професори не треба да бидат „јавачи на епидемијата“ и да собираат „лајкови на социјалните мрежи“, министерот за здравство Сашо Клековски отвори конфликт со дел од најреномираните медицински авторитети во државата, меѓу кои микробиологот проф. д-р Никола Пановски и епидемиологот проф. д-р Драган Даниловски.
Во момент кога јавноста бара повеќе стручни објаснувања, а не помалку, ваквата реторика отвора сериозно прашање: дали кризното комуницирање се претвора во обид за дискредитација на независните експертски мислења?
Од стручна расправа до политичка пресметка
Епидемијата во Гостивар одамна ја надмина локалната рамка. Илјадници заболени, прогласена епидемија со задоцнување и сериозни сомнежи дека загадената вода со денови се користела за пиење создадоа ситуација во која јавноста очекува максимална транспарентност и учество на целата стручна јавност.
Наместо тоа, впечатокот е дека се создава поделба меѓу „официјалните“ и „непожелните“ експерти.
Изјавата на министерот дојде токму откако повеќе професори јавно предупредуваа дека институциите реагирале предоцна и дека прогласувањето епидемија не смеело да чека додека се утврдува конечниот причинител.
Пановски: Епидемијата постои кога има илјадници заболени
Микробиологот Никола Пановски уште во првите денови оцени дека според сите епидемиолошки критериуми во Гостивар веќе има епидемија на гастроентеритис и дека одложувањето на официјалното прогласување може да испрати погрешна порака до јавноста. Тој јавно праша зошто здравствените власти избегнуваат да ја именуваат состојбата со вистинското име кога бројките веќе зборуваат сами за себе.
Професорот Даниловски, пак, повеќепати потенцираше дека во вакви ситуации брзината на реакцијата е клучен фактор во спречување на ширењето на заразата, а јавната комуникација мора да биде јасна, навремена и заснована на доверба во науката.
Тоа не се политички ставови. Тоа се професионални проценки на луѓе кои со децении ги анализираат и менаџираат заразните болести.
Дали експертите треба да молчат?
Во секоја демократска држава официјалните институции имаат обврска да ја водат кризата. Но тие немаат монопол врз знаењето.
Напротив.
Во современите здравствени системи токму независната стручна јавност претставува дополнителен механизам на контрола, корекција и зголемување на довербата.
Кога професори со меѓународен углед предупредуваат на ризици, тие не ја поткопуваат државата. Тие придонесуваат институциите побрзо да ги препознаат пропустите.
Затоа квалификации дека некој „јава епидемија“ лесно можат да се сфатат како порака дека критичките експертски ставови се непожелни.
Одговорноста не може да се префрли
Суштинското прашање не е кој зборува на телевизија или на социјалните мрежи.
Суштинското прашање е како е можно илјадници граѓани да консумираат загадена вода пред институциите целосно да ја согледаат опасноста.
Тоа се прашањата што јавноста ги поставува веќе неколку дена:
- Зошто реакцијата беше задоцнета?
- Кој ги пропуштил контролните механизми?
- Дали локалните институции навреме ги известиле здравствените власти?
- Кој ќе понесе одговорност ако се утврди институционална небрежност?
Ниту едно од овие прашања не може да биде заменето со расправа околу тоа кој колку „лајкови“ има.
Филипче: Последиците може да бидат долгорочни
Во политичката дебата се вклучи и лидерот на СДСМ, проф. д-р Венко Филипче, кој како неврохирург предупреди дека долготрајната изложеност на загадена вода не смее да се минимизира и дека институциите имаат должност целосно да ги следат сите потенцијални здравствени последици, вклучително и кај лицата кои првично имале полесни симптоми.
Неговата порака беше дека здравствената криза не смее да стане предмет на политичко релативизирање, туку бара целосна транспарентност и утврдување на одговорноста.
Науката не смее да стане непријател
Гостиварската епидемија ќе помине.
Но начинот на кој институциите ќе ја паметат оваа криза ќе зависи од тоа дали ќе извлечат поука.
Во вакви ситуации јавноста не добива ако политичарите се натпреваруваат со професорите. Добива кога политичарите ги слушаат професорите.
Затоа што епидемиите не се победуваат со политички квалификации, туку со факти, наука и доверба.
А довербата најлесно се губи тогаш кога експертското мислење почнува да се третира како политички противник.
