Спирали, апаратчиња и репеленти: Како да се заштитите од нилска треска

Со зголемувањето на бројот на заболени од Западнонилска треска, заштитата од комарци повеќе не е само прашање на избегнување непријатни убоди. Заклучно со 30 јули, Министерството за здравство соопшти дека во Македонија се потврдени 13 случаи, десет пациенти се хоспитализирани, а тројца се во критична состојба. Во Скопје беше спроведена и дополнителна земјена дезинсекција поради проценетиот епидемиолошки ризик.

Вирусот на Западен Нил најчесто се пренесува преку убод од заразен комарец од родот Culex. Комарците се инфицираат кога се хранат со крв од заразени птици, а потоа вирусот може да го пренесат на луѓето и животните. Болеста не се пренесува меѓу луѓето преку вообичаен контакт. Не постои вакцина за луѓето, ниту специфичен антивирусен лек, па најсигурната превенција е да се спречи убодот.

Најдобрата заштита не се постигнува со еден производ, туку со комбинирање повеќе мерки: репелент на кожата, долга облека, заштитни мрежи на прозорците, отстранување на застоената вода и употреба на соодветни средства во дворот и во домот.

Спиралите против комарци можат да помогнат кога се седи во двор, градина, на тераса или на отворено. Институтот за јавно здравје ги наведува спиралите и репелентните свеќи како средства за намалување на изложеноста на комарци во надворешни услови. Спиралата ослободува инсектицидна или репелентна материја додека тлее и создава ограничена заштитна зона околу местото на кое е поставена.

Спиралите треба да се употребуваат само на отворено или на место со многу добра вентилација. Не треба да се палат во затворена спална соба, детска соба, автомобил или друга мала непроветрена просторија. Треба да стојат на стабилна и незапалива подлога, подалеку од завеси, сува трева и други лесно запаливи материјали, како и надвор од дофат на деца и домашни миленици. Бројот на спирали и растојанието меѓу нив треба да бидат според упатството на производителот.

Не треба да се очекува дека една спирала целосно ќе ги отстрани комарците од голем двор. Нејзиното дејство е просторно ограничено, а ветерот може брзо да го растера чадот и активната материја. Затоа спиралата е дополнителна заштита, а не замена за репелентот што се нанесува на кожата.

Во домот може да се користат електрични апаратчиња со течност или плочка што се приклучуваат во штекер. Тие постепено ослободуваат активна материја и можат да го намалат бројот на комарци и убодите во просторијата. Светската здравствена организација ги наведува инсектицидните испарувачи како средство што може да помогне против комарците во затворен простор.

Пред купувањето треба да се провери дали производот е наменет за употреба во затворен простор и за колкава површина е предвиден. Апаратчето не треба да се покрива, да се поставува веднаш до перница, креветче, храна или садови, ниту да се користи во поголема количина од наведениот максимум. Особено внимание е потребно во домови со бебиња, лица со астма, домашни миленици или аквариуми – во таков случај задолжително треба да се почитуваат предупредувањата на декларацијата.

Апаратчето во штекер не е доволно доколку прозорците цела ноќ се отворени без мрежа. На прозорците и вратите треба да има исправни заштитни мрежи, а сите дупки и процепи треба да се поправат. Климатизираните простории и вентилаторите исто така можат да ја намалат изложеноста, додека за бебињата се препорачува мрежа над креветчето или количката.

Средствата од типот „Аутан“ се нанесуваат директно на откриените делови од кожата и се една од најважните мерки за лична заштита. Но името на брендот не е доволно. Различните варијанти на истиот производ може да содржат различни активни состојки и да имаат различно времетраење, па треба да се прочита декларацијата.

Меѓу активните состојки со докажано репелентно дејство се DEET, икаридин или пикаридин, IR3535 и формулираните производи со масло од лимонски еукалиптус, односно PMD. Дел од производите „Аутан“ содржат икаридин, додека одредени тропски варијанти содржат DEET. Затоа треба да се избира според активната состојка, концентрацијата, возраста на корисникот и времето на заштита наведено на пакувањето.

Репелентот се нанесува рамномерно само на откриената кожа. Не се става под облеката, на посекотини, отворени рани, воспалена кожа, околу очите и устата. Спрејот не треба директно да се прска во лице – прво се нанесува на дланките, а потоа внимателно на лицето. По враќањето дома третираната кожа треба да се измие со вода и сапун.

Кога истовремено се користат крем за сончање и средство против комарци, прво се нанесува кремот за сончање, а потоа репелентот. Средството повторно се нанесува само во интервалите наведени на декларацијата, особено по капење, силно потење или бришење со крпа. Повеќе средство не значи автоматски и подобра заштита.

Кај децата репелентот го нанесува возрасно лице. Не се става на детските дланки, бидејќи децата често ги допираат очите и устата. Производите со масло од лимонски еукалиптус или PMD не се препорачуваат за деца помали од три години, а за сите други производи мора да се почитува минималната возраст наведена од производителот. Кај бебињата главната заштита треба да бидат долга лесна облека и мрежа над количката или креветчето.

Долгите ракави и ногавици се едноставна, но важна дополнителна бариера. Најдобра е широка и светла облека што покрива што поголем дел од кожата. Посебно внимание треба да се посвети на глуждовите, потколениците, рацете и вратот, кои често остануваат откриени. Комарците што најчесто го пренесуваат вирусот на Западен Нил се најактивни од зајдисонце до зори, па во тој период заштитата треба да биде најголема.

Дворот треба да се проверува најмалку еднаш неделно. Водата треба да се истури од саксиите и подлошките, кофите, детските играчки, старите гуми, садовите за миленици и сите други предмети во кои може да остане дождовница. Бурињата и резервоарите треба да бидат цврсто покриени, олуците исчистени, а малите базени празни или правилно одржувани. На комарците им е доволно и мало количество застоена вода за да положат јајца.

По убодот најчесто за неколку минути или часови се појавуваат мало црвено испакнување, чешање и ограничен оток. Тоа е реакција на плунката на комарецот и само по себе не значи дека лицето има нилска треска. Местото треба да се измие со вода и сапун, да се стави ладна облога или мраз завиткан во крпа околу десет минути и да не се чеша, бидејќи оштетувањето на кожата може да доведе до бактериска инфекција.

Симптомите на Западнонилска треска не се појавуваат веднаш на местото на убодот. Инкубацискиот период најчесто трае од три до 14 дена. Околу 80 проценти од заразените воопшто нема да развијат симптоми, што значи дека повеќето убоди, дури и од заразен комарец, нема да доведат до препознатлива болест.

Кај лицата што ќе развијат симптоми, првите знаци може да бидат покачена температура или треска, главоболка, изразен замор, слабост, болки во мускулите и телото, гадење, повраќање, осип на градите, стомакот или грбот и зголемени лимфни јазли. Овие симптоми може да личат на грип или друга летна вирусна инфекција, па лекарот треба да биде информиран за неодамнешните убоди од комарци и престојот во подрачје со регистрирани случаи.

Итна медицинска помош е потребна при висока температура придружена со силна главоболка, вкочанет врат, конфузија, дезориентација, нарушена свест, тресење, грчеви, мускулна слабост, проблеми со одењето или парализа. Тоа може да укажува дека вирусот го зафатил централниот нервен систем и предизвикал менингитис, енцефалитис или друга невроинвазивна форма.

Поголем ризик од тешка клиничка слика имаат повозрасните лица, особено над 60 години, лицата со ослабен имунитет и луѓето со одредени хронични заболувања. Сериозна форма може да се појави и кај помлади лица, па невролошките симптоми не треба да се игнорираат без оглед на возраста.

Обичниот црвен и чешачки оток на местото на убодот не е прв знак на нилска треска. Она што треба да се следи во следните две недели е појава на температура, главоболка, болки во телото, необјаснив замор, осип или невролошки симптоми. Нема потреба од паника по секој убод, но во период кога вирусот циркулира, нема простор ниту за потценување на симптомите.

Најефикасната домашна заштита е комбинацијата од репелент на откриената кожа, долга облека од самрак до зори, мрежи на прозорците, апаратче во штекер според декларацијата, спирали само на отворено и целосно отстранување на застоената вода од дворот. Ниту еден производ не обезбедува целосна заштита, но правилната комбинација значително ја намалува можноста за убод.