Skip to content
Во второто тримесечје од 2026 година 101.022 лица работеле неформално – 11.002 повеќе од бројот на невработени. Земјоделството и градежништвото ја создаваат најголемата сенка, додека резултатите од инспекциските контроли за 2026 година не се јавно систематизирани.
Во економијата што официјално расте, секој седми работник останува надвор од целосната заштита на системот. Во второто тримесечје од 2026 година во Македонија имало 101.022 неформално вработени лица, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Тоа се 14,3 отсто од вкупно 708.698 вработени или приближно секој седми човек што работи.
Во истиот период, според Анкетата за работна сила, невработени биле 90.020 лица. Така, бројот на луѓето што работат неформално е за 11.002 поголем од бројот на оние што немаат работа, активно бараат вработување и се достапни да почнат да работат.
Оваа споредба не се однесува на административната евиденција на Агенцијата за вработување. ДЗС како невработени ги смета лицата што во референтната недела не работеле, активно барале работа во претходните четири недели и биле достапни за вработување. Сепак, директниот контраст открива необична состојба: во земјата има повеќе луѓе во неформални работни односи отколку луѓе што статистички се водат како невработени.
НЕВРАБОТЕНОСТА МОЖЕБИ ПАЃА, НО РАБОТАТА НЕ СТАНУВА ПОСИГУРНА
На површината, пазарот на труд испраќа позитивни сигнали. Невработеноста изнесува 11,3 отсто, бројот на вработени е зголемен за еден отсто во однос на истиот период од 2025 година, а економијата во вториот квартал пораснала за 4,3 отсто.
Но зад агрегатните бројки се појавува поинаква слика. Неформалната вработеност пораснала за 7,2 отсто само во однос на претходното тримесечје. Пресметката врз основа на податоците на ДЗС покажува дека во споредба со вториот квартал од 2025 година неформалната вработеност пораснала за околу три отсто, додека проценетата формална вработеност пораснала за околу 0,7 отсто.
Неформалниот сегмент, според тоа, се проширувал приближно четирипати побрзо од формалниот. Сепак, кварталниот скок не смее автоматски да се толкува како траен тренд. Самиот ДЗС предупредува дека сезонските активности во земјоделството и градежништвото силно влијаат врз резултатите.
Токму тука се наоѓа суштинското прашање: ако сезонската работа секоја година произведува десетици илјади неформални работници, тогаш сезоналноста не е само статистичко објаснување, туку повторлива системска слабост.
ЗЕМЈОДЕЛСТВОТО И ГРАДЕЖНИШТВОТО СОЗДАВААТ 2/3 ОД СЕНКАТА
Најголемата концентрација е во земјоделството, шумарството и рибарството, каде што се евидентирани 51.487 неформално вработени лица. Тоа е 51 отсто од вкупната неформална вработеност.
Уште 17.372 лица, односно 17,2 отсто, се концентрирани во градежништвото. Само овие две дејности опфаќаат повеќе од две третини од сите неформално вработени во државата.
Во земјоделството неформалноста ја поттикнуваат сезонското ангажирање, неплатената семејна работа, малите земјоделски стопанства, расцепканото производство и нередовните приходи. Голем дел од работата се изведува надвор од класичен однос меѓу компанија и вработен, поради што регистрацијата, контролата и наплатата на придонесите се потешки.
Во градежништвото ризикот го зголемуваат краткотрајните ангажмани, исплатите во готовина и долгите синџири на изведувачи и подизведувачи. Ова добива дополнителна тежина затоа што токму градежништвото, со раст од 21,9 отсто, било главен двигател на економскиот раст во вториот квартал.
Finance Think оценува дека растот во голема мера бил поттикнат од државни капитални инвестиции и буџетска потрошувачка, додека пазарот на труд останал во „зона на интензивна летаргичност“. Според нивната анализа, зголемувањето на неформалната вработеност може да биде показател дека сивата економија не се намалува, особено во градежништвото.
Ова отвора и прашање за јавните инвестиции: дали договорите финансирани со државни пари содржат доволно силни механизми за проверка на работниот статус на луѓето ангажирани од подизведувачите?
Кварталното соопштение и достапната табела во МакСтат не даваат регионална распределба на неформалната вработеност. Поради тоа не може статистички одговорно да се тврди дека одреден плански регион има најмногу работници „на црно“.
Концентрацијата во земјоделството упатува на зголемена изложеност на руралните и земјоделските средини, но тоа е аналитичка претпоставка, а не потврдена регионална ранг-листа. За точна слика се потребни податоци од ДЗС и од инспекциските контроли по општини, региони и дејности.
Без таква карта, институциите можат да го знаат вкупниот обем на проблемот, но јавноста не може да види каде контролата потфрла и каде треба да се насочат инспекторите.
ПОМАЛКУ ПРИДОНЕСИ, ПОВЕЌЕ ТОВАР ВРЗ ФОНДОВИТЕ
Неформалната работа не значи дека сите 101.022 лица се целосно без здравствено или пензиско осигурување. Дел од нив може да имаат осигурување по друга основа или дополнителен неформален ангажман покрај формалната работа. Но работата што не е целосно пријавена не создава еднаков прилив на придонеси и не обезбедува еднакви трудови и социјални права.
За работникот тоа може да значи помал или никаков пензиски стаж за одработениот период, несигурност при повреда, ограничена заштита при отказ и потешко докажување на платата и работното време.
За фондовите значи потесна база на придонесувачи. Со пресек од 30 јуни 2026 година, во ПИОМ имало 571.855 лица што плаќаат придонеси и 350.671 корисник на пензија. На еден пензионер доаѓале само 1,63 осигуреници.
Истовремено, за 2026 година се планирани 62,8 милијарди денари трансфери од државниот буџет кон ПИОМ. Finance Think забележува дека пензискиот буџет во првото полугодие бил реализиран на ниво од 55 отсто, што укажува на дополнителен притисок врз јавните финансии.
Неформалната вработеност не е единствената причина за зависноста на ПИОМ од буџетот. Влијаат стареењето на населението, иселувањето, висината на пензиите и односот меѓу осигурениците и пензионерите. Но секое работно место за кое не се уплаќаат целосни придонеси дополнително ја стеснува финансиската основа на системот.
Сличен ефект се создава и кај здравствениот фонд: трошоците за здравствена заштита не исчезнуваат затоа што дел од работата е неформална, но придонесите врз основа на таа работа може да изостанат.
До 10 септември на интернет-страницата на Државниот инспекторат за труд не е објавен систематизиран извештај за бројот на инспекции, казни и постапки во 2026 година, ниту податок колку непријавени работници биле формализирани.
Последниот целосен годишен извештај се однесува на 2025 година. Тогаш Инспекторатот, со 124 инспектори, извршил 26.484 надзори од областа на работните односи и безбедноста и здравјето при работа. Во делот на работните односи биле извршени 15.736 надзори и донесени 3.192 решенија. Биле издадени 766 прекршочни платни налози, поведени 65 прекршочни постапки и поднесени 27 кривични пријави.
Овие бројки не покажуваат колку од контролите биле насочени конкретно кон непријавената работа, ниту колку работници по интервенцијата добиле договор и осигурување.
Управата за јавни приходи во септември започна активности во туристичкиот сектор, при што ги информира работодавачите за пријавувањето сезонски и повремени работници. Но без објавени резултати од контролите не може да се оцени дали институционалниот одговор е сразмерен со обемот од над 101.000 неформално вработени.
ПОНИСКАТА ИНФЛАЦИЈА НЕ ЈА ФОРМАЛИЗИРА РАБОТАТА
ДЗС објави дека инфлацијата во август изнесувала 0,4 отсто на месечно и 2,6 отсто на годишно ниво. Но од националниот индекс не може автоматски да се изведе заклучокот дека Македонија има една од најниските стапки во Европа. За такво рангирање се потребни споредливи индекси, ист период и усогласена европска методологија.
Finance Think пресметува дека во вториот квартал годишната инфлација изнесувала 4,6 отсто, а прогнозира просечна инфлација од 4,1 отсто за целата 2026 година.
И во случај европската споредба да биде поволна, инфлацијата и неформалната вработеност мерат различни делови од економската реалност. Пониската стапка на раст на цените не создава договор за вработување, пензиски стаж или платено боледување. Растот на БДП, исто така, не покажува автоматски колкав дел од создадената работа е формална и заштитена.
Следниот тест за економската „стабилизација“ нема да биде само дали БДП продолжил да расте, туку дали учеството на неформалната вработеност ќе падне под сегашните 14,3 отсто и дали институциите ќе објават колку од „невидливите“ работници навистина влегле во системот.
