Skip to content
Црна Гора влезе во завршната фаза од преговорите со Европската Унија со амбиција до крајот на годинава да ги затвори сите преостанати поглавја, но септемврискиот план за ново затворање засега е одложен. Според дипломатски извори на кои се повикува Трн.мк, Холандија, Хрватска, Естонија, Литванија и Летонија побарале дополнителни проверки пред да дадат согласност за нова меѓувладина конференција.
Официјално, Советот на ЕУ сè уште не ги именувал земјите што имаат резерви. Од неговите документи, сепак, се гледа дека техничката работа продолжува и во септември – на работните групи се разгледуваат заеднички позиции за повеќе поглавја, меѓу нив слободното движење на стоки, безбедноста на храната, статистиката, социјалната политика и економската и монетарната политика.
Црна Гора во моментов има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а 18 се привремено затворени. Последните две – конкуренција и царинска унија – беа затворени на 14 јули. Со тоа Подгорица останува најнапредниот кандидат во процесот на проширување.
Планот на Владата е многу поамбициозен од досегашното темпо. Министерката за европски прашања Маида Горчевиќ оваа недела повтори дека целта е сите преостанати 15 поглавја да бидат затворени до крајот на 2026 година, а договорот за пристапување да се финализира во првата половина на 2027 година.
Токму тука септемвриското одложување добива политичка тежина.
Холандија, според дипломатските информации објавени од Трн.мк, бара дополнителна анализа на исполнувањето на условите. Таквиот пристап не е неочекуван – владеењето на правото и судството и понатаму се сметаат за најтешките делови од црногорскиот процес. Комесарката за проширување Марта Кос уште во јуни предупреди дека Подгорица има значителен напредок, но дека останува работа токму во овие области.
Поинаква е причината за резервите на Хрватска.
Загреб веќе подолго време го поврзува напредокот на Црна Гора со решавањето на повеќе билатерални прашања – морската граница, школскиот брод „Јадран“, обештетувањето на поранешните затвореници од логорите, потрагата по исчезнати лица, процесирањето воени злосторства, имотните прашања и спомен-плочата во Морињ. Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ во јуни јавно рече дека решавањето на овие прашања е неопходно за завршување на преговорите.
Односите дополнително ги оптовари резолуцијата за Јасеновац што црногорскиот парламент ја усвои во 2024 година. Хрватска тогаш ги прогласи претседателот на парламентот Андрија Мандиќ и уште двајца црногорски функционери за непожелни лица, со образложение дека ги нарушуваат добрососедските односи.
Во септември повторно реагираше и јавноста во регионот откако Мандиќ изрази сочувство по смртта на Ратко Младиќ, кој беше правосилно осуден за геноцид во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства. Мандиќ изјави дека сочувството го испратил „во согласност со обичаите“ и дека во тоа не гледа ништо спорно.
Трн.мк наведува дека токму овој потег дополнително влијаел врз расположението во дел од европските престолнини. Таквата врска засега не е официјално потврдена од Советот на ЕУ, па треба да се третира како дипломатска процена, а не како формално образложение за одложувањето.
И покрај застојот, европскиот процес на Црна Гора не е запрен.
Советот на ЕУ и понатаму ја води земјата како кандидат со 18 привремено затворени поглавја, а работните тела продолжуваат да ги разгледуваат позициите за нови поглавја. Следната можност за нова меѓувладина конференција може да се отвори во октомври доколку се постигне консензус меѓу сите 27 членки.
Но случајот покажува колку е чувствителен последниот дел од пристапувањето.
Затворањето поглавја не зависи само од тоа дали Европската комисија смета дека кандидатот ги исполнил техничките критериуми. За секој чекор е потребна согласност од сите земји членки, што значи дека и билатералните спорови, историските прашања и политичките сигнали можат да станат дел од процесот.
Црна Гора и натаму цели кон членство во 2028 година, но и Reuters оценува дека тоа е амбициозна цел и дека покрај реформите ќе биде потребна согласност и ратификација од сите 27 членки.
Септемвриската пауза затоа не го руши црногорскиот план, но е прв сериозен тест дали Подгорица може да го задржи темпото што сама си го постави – да ги затвори сите поглавја за нешто повеќе од три месеци.
