Skip to content
Бројките на ПИОМ што ги презентираше директорот Никола Мемов во емисијата „Трилинг“ отвораат сериозни прашања за долгорочното финансирање на пензиите. За 2026 година се предвидува буџетски трансфер од 63 до 64 милијарди денари, односно повеќе од една милијарда евра, додека истовремено се разгледуваат повисоки придонеси и поинаква употреба на средствата од Вториот пензиски столб.
Мемов ја отфрли можноста за колапс на пензискиот систем и нагласи дека неговата основна цел е да им обезбеди стабилен живот на пензионерите, а не ПИОМ да функционира како профитабилна институција. Социјалната улога на фондот е неспорна, но таа не го отстранува прашањето како системот ќе ги исполнува обврските кон сегашните и идните пензионери без постојано зголемување на товарот врз државниот буџет.
ПИОМ исплаќа пензии за повеќе од 345.000 корисници. Според бројките изнесени во интервјуто, годишните расходи за пензии достигнуваат околу 117 милијарди денари, додека од придонеси се прибираат приближно 85 милијарди денари. Разликата меѓу овие две ставки изнесува околу 32 милијарди денари или повеќе од 500 милиони евра.
Вкупниот трансфер од буџетот, сепак, е речиси двојно поголем од директната разлика меѓу приходите од придонеси и расходите за пензии. Поради тоа е потребно попрецизно објаснување за кои обврски се наменети преостанатите средства, колкав дел оди кон Вториот столб и кои други расходи ги покрива буџетската поддршка.
Дополнителен притисок создаде линеарното зголемување на пензиите за вкупно 7.000 денари во период од две години. Според пресметката што ја изнесе Мемов, кога целосно ќе биде вградено во дванаесет месечни исплати, покачувањето создава годишен трошок од приближно 500 милиони евра.
Линеарното покачување им донесе еднаков номинален износ на сите пензионери и помогна во ублажувањето на ценовниот притисок. Но овој модел повторно ја отвори дилемата дали пензиите треба да се усогласуваат еднакво за сите или пропорционално, според висината на претходно уплатените придонеси и стекнатото пензиско право.
Најавата со најдиректно влијание врз вработените и компаниите е можноста да се зголеми стапката на придонесот за пензиско осигурување. Таа сега изнесува 18,8 проценти од бруто-платата, а Мемов оцени дека актуарските пресметки покажуваат оти овој процент не е доволен за финансирање на идните пензии.
Зголемување за неколку процентни поени би обезбедило дополнителни приходи за ПИОМ, но истовремено би го зголемило трошокот за труд. Без поширока анализа на ефектите, таквата мерка може да го ограничи просторот за раст на нето-платите и да создаде дополнителен притисок врз формалното вработување.
Демографската состојба дополнително го усложнува проблемот. На еден пензионер доаѓаат приближно 1,5 вработени, што значи дека релативно мал број осигуреници ги финансираат тековните исплати. Повисоката вработеност, намалувањето на неформалната економија и редовното плаќање придонеси затоа се еднакво важни како и евентуалната промена на придонесната стапка.
Внимание предизвика и предлогот дел од средствата во Вториот пензиски столб да се вложуваат во домашни капитални проекти, како автопати и железници. Мемов оцени дека државата нема доволно директен увид во инвестициските одлуки за овие средства и дека дел од капиталот би можел да се насочи кон развојни проекти во земјата.
Самото инвестирање во домашна инфраструктура не значи автоматски преземање на приватните пензиски заштеди. Сепак, таквата промена би барала јасни законски правила, независна процена на ризикот, очекуван принос и гаранции дека политичките приоритети нема да имаат предност пред интересите на осигурениците.
За јавноста клучни се актуарските пресметки врз кои се темели најавата за повисоки придонеси, деталната структура на буџетскиот трансфер и условите под кои средствата од Вториот столб би се вложувале во државни проекти. Без нив не може прецизно да се процени кој дел од товарот ќе го понесат буџетот, работниците и работодавците.
