Skip to content
Министерот Стефан Андоновски тврди дека големите дата-центри во земјава би користеле техничка вода од дупнатини, која би кружела во затворен систем. Новата европска шема, пак, не ги оценува ветувањата, туку измерените показатели: колку дополнителна енергија троши центарот, колку свежа вода внесува и дали може да ја искористи отпадната топлина.
Водата нема да се зема од Вардар, езеро или од водовод, туку од дупнатина и повторно ќе се враќа во системот, уверува министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски. Истиот ден кога тој го даде ова објаснување, Европската комисија усвои шема што ваквите уверувања ги претвора во мерливи показатели.
Според новото европско правило, дата-центрите со инсталирана ИТ-моќност од најмалку 500 киловати треба да добијат јавна етикета со класи за енергетска и водна ефикасност. Ќе се оценува и нивниот однос кон локалниот недостиг од вода, способноста да му помогнат на електроенергетскиот систем и подготвеноста да ја предадат отпадната топлина на други корисници.
Македонија не е автоматски опфатена со оваа обврска. Но европските показатели отвораат едноставно прашање за најавените домашни проекти: ако водата навистина не се троши, дали Владата и инвеститорите ќе ги објават бројките што можат да го докажат тоа?
Дупнатината е извор, а не мерка за потрошувачка
Андоновски за „360 степени“ изјави дека водата за ладење би била техничка вода добиена со дупчење во подземните слоеви. Тој рече дека кај големите дата-центри водата би кружела и повторно би се враќала во системот.
„Не се троши, немаме потрошувачка на вода“, рече министерот, повикувајќи се и на пример од Марибор, каде загреаната вода се користи за затоплување пластеници или домаќинства.
Меѓутоа, потеклото на водата само по себе не ја одредува нејзината ефикасност. Европскиот акт ја дефинира свежата вода според нејзините карактеристики, без оглед од каде потекнува. Ако водата од дупнатина одговара на таа дефиниција и влегува во границите на дата-центарот, таа се вклучува во пресметката.
Водата што се враќа во рециркулирачки систем не се брои повторно при секој круг. Сепак, треба да се измери водата што првично влегува во системот, како и секое дополнување поради испарување, испуштање, одржување или загуби. Затворениот систем може значително да ја намали потребата од нова вода, но самиот поим „затворен систем“ не е доказ за нулта потрошувачка.
ЕУ ќе доделува оценки од А до Г
Европската комисија на 21 септември усвои делегирана регулатива со заедничка шема за оценување на одржливоста на дата-центрите. Таа ја надградува веќе воспоставената европска база во која операторите доставуваат податоци за енергијата, водата и влијанието врз животната средина.
Етикетата ќе содржи две главни оценки:
- PUE – енергетска ефикасност: го споредува вкупното количество енергија што го троши објектот со енергијата што директно стигнува до серверите и другата ИТ-опрема.
- WUE – водна ефикасност: го споредува внесот на свежа вода со енергијата што ја користи ИТ-опремата.
Кај PUE, класата А ќе се доделува за вредност до 1,15, а класата Г за вредност над 1,9. Кај WUE, најдобрата класа А е предвидена за вредност до 0,1, а најслабата Г за вредност над 1,0. Пониска вредност значи поголема ефикасност.
Етикетата ќе прикажува и од кои извори доаѓа енергијата, дали центарот може да ја приспособува потрошувачката на состојбата во мрежата и дали е технички подготвен да ја предава отпадната топлина на надворешни корисници.
Првите електронски етикети се предвидени најдоцна до 15 август 2027 година. Тие ќе бидат јавно достапни преку европската база.
Етикетата не ја открива целата потрошувачка на секој центар
Новата регулатива воведува поголема транспарентност, но не наложува јавно објавување на секој поединечен податок што операторите го доставуваат до базата.
Апсолутната потрошувачка на струја и вода ќе се објавува на агрегирано ниво за државите членки и за целата ЕУ. За поединечните дата-центри јавно ќе бидат достапни податоците што влегуваат во етикетата, додека другите информации може да останат доверливи поради заштита на деловните интереси.
И PUE и WUE мора внимателно да се читаат. Огромен дата-центар може да има одлична оценка за ефикасност, а сепак да троши многу повеќе струја и вода од помал објект. WUE го опфаќа внесот на свежа вода во границите на центарот, но не ја прикажува целата индиректна водна трага од производството на електричната енергија надвор од локацијата.
Што е познато за македонските проекти?
Рацин.мк претходно објави дека премиерот Христијан Мицкоски ја поврзува изградбата на дата-центри со нови гасни интерконектори и со електрани што би ја произведувале потребната струја.
Мицкоски потврди разговори со компанијата „Рамбл“ на Крис Павловски и со уште пет заинтересирани компании. Нивните имиња, локациите, инсталираната ИТ-моќност и проценетата годишна потрошувачка не се јавно објавени.
| Област | Што е јавно познато | Што недостига |
|---|---|---|
| Инвеститори | Потврдени се разговори со „Рамбл“ и уште пет компании | Имињата и сопственичката структура на другите компании |
| Локации | Не се објавени конкретни парцели | Општина, катастарска парцела, близина до населби и водни ресурси |
| Моќност | Во јавноста се споменуваат големи капацитети | ИТ-моќност, приклучна моќност и фазите на изградба |
| Струја | Владата ги поврзува центрите со идно производство од гас | Годишна потрошувачка, извор на енергија и барања за мрежен приклучок |
| Вода | Андоновски споменува техничка вода од дупнатини и затворен систем | Количество, длабочина и капацитет на дупнатините, WUE и водни дозволи |
| Ладење | Се споменуваат повеќе можни технологии | Точниот систем за секој проект и неговата потрошувачка |
| Отпадна топлина | Посочен е примерот од Марибор | Конкретен корисник, топловод и проценето количество топлина |
| Рокови | Разговорите се во тек | Договори, дозволи, почеток на градба и пуштање во употреба |
Андоновски негира дека Владата веќе издала дозвола или потпишала договор за центар од 100 мегавати што би користел вода од Вардар. Тоа не одговара колкав капацитет реално се разгледува, ниту дали потенцијалните инвеститори поднеле барања за приклучување кон електроенергетската мрежа.
Македонија не е опфатена автоматски
Европската регулатива ќе биде директно применлива во членките на ЕУ откако ќе заврши постапката за нејзино стапување во сила. Европскиот парламент и Советот имаат рок да поднесат приговор, а актот треба да стапи во сила 20 дена по објавувањето во Службениот весник на ЕУ.
Како земја кандидат, Македонија нема автоматска обврска веднаш да ја применува шемата. Владата, сепак, може да ги внесе истите показатели во инвестициските договори, еколошките дозволи и условите за приклучување кон мрежата.
Тоа би значело секој инвеститор однапред да достави проектирани вредности за PUE и WUE, а по пуштањето во употреба да објавува измерени годишни податоци.
Европската комисија сè уште не поставува општ лимит за тоа колку струја или вода смее да потроши еден дата-центар. Паралелно се подготвуваат можни минимални стандарди, за кои јавната консултација трае до 14 декември, а законски предлог се планира за вториот квартал од 2027 година.
Од ветување до проверлива бројка
За јавноста да може да ја провери тезата дека водата ќе кружи без да се троши, за секој најавен проект треба да се објават:
- инвеститорот и крајниот сопственик;
- точната локација и инсталираната ИТ-моќност;
- приклучната моќност и очекуваната годишна потрошувачка на струја;
- проектираните и измерените PUE и WUE;
- изворот на водата и дозволеното годишно количество за црпење;
- почетното полнење и годишното дополнување на системот;
- начинот на ладење и користените разладни средства;
- влијанието врз локалните подземни води;
- барањата за приклучување поднесени до МЕПСО или електродистрибуцијата;
- инвестициите потребни за засилување на мрежата и кој ќе ги плати;
- можноста за користење на отпадната топлина;
- статусот на еколошката и водната дозвола.
Европската шема токму тука ја менува расправата. Наместо инвеститорите и институциите да уверуваат дека еден систем е „затворен“, „штедлив“ или „без влијание“, можат да покажат колку вода влегла, колку струја била потрошена и која оценка ја добил центарот.
