Skip to content
Пресудата против поранешниот косовски претседател Хашим Тачи и уште тројца поранешни високи припадници на ОВК повторно отвори старо прашање на Балканот – зошто судските пресуди за воени злосторства толку често се прифаќаат или отфрлаат во зависност од тоа на која етничка заедница ѝ припаѓа осудениот.
Шеста вечер по ред, илјадници граѓани се собраа на плоштадот „Скендербег“ во Приштина против првостепената пресуда на Специјализираните совети на Косово во Хаг за Хашим Тачи, Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи.
На последниот протест собраните заеднички ја читаа и „заклетвата на војникот на ОВК“, во која се зборува за борба за „ослободување на албанските земји и нивно обединување“.
Заклетвата заедно со демонстрантите ја читаше поранешната припадничка на ОВК и поранешна пратеничка Аида Дергути.
На протестот повторно доминираа знамиња и симболи на ОВК, а еден од говорниците, студентот Блеард Меха, порача дека учесниците „веруваат во својата историја“ и ја поддржуваат поранешната ОВК. Тој изнесе и оценка дека ОВК е „100% чиста“.
Организаторот Члирим Хазири порача дека протестите ќе продолжат и побара реакција од косовските институции и Собранието, како и измени на Законот за Специјализираните совети. Според него, протестите не се организирани за една политичка партија или за борба за власт, туку во одбрана на ОВК и нејзиното историско наследство.
Пресуда за четворица поединци
Специјализираните совети на Косово на 16 септември ги прогласија Тачи, Весели, Селими и Красниќи за виновни за воени злосторства – незаконско или произволно лишување од слобода, сурово постапување, тортура и убиства.
Тачи и Красниќи добија по 25 години затвор, Весели 18, а Селими 13 години – вкупно 81 година.
Судот утврди кривична одговорност за незаконско или произволно притворање на 385 лица, тортура на 303, сурово постапување кон 49 и убиства на 96 лица.
Четворицата истовремено беа ослободени од обвиненијата за злосторства против човештвото, бидејќи обвинителството не докажало надвор од разумно сомнение дека постоел широко распространет или систематски напад врз цивилното население.
Пресудата е првостепена и обвинетите имаат право на жалба.
Судот при изрекувањето на пресудата нагласи дека процесот се однесува на личната кривична одговорност на обвинетите, а не на легитимноста на ОВК или на борбата за независност на Косово.
Кога индивидуалната пресуда станува национално прашање
Реакциите во Приштина покажуваат колку е тешко тоа правно разграничување да се пренесе во политичкиот и општествениот простор.
Протестите започнаа веднаш по пресудата. Под мотото „Не во мое име“, демонстрантите ја оспоруваат одлуката донесена во име на народот на Косово и бараат поранешните водачи на ОВК да бидат ослободени.
Со читањето на воената заклетва на ОВК, протестите добија и дополнителна историска и национална димензија.
Во нејзиниот текст се зборува за „ослободување на албанските земји и нивно обединување“. Станува збор за историски текст на заклетвата на ОВК што демонстрантите го читаа на плоштадот, а не за официјална одлука или програма на институциите на Косово.
Но, самиот чин покажува дека дел од демонстрантите не ја одвојуваат лесно судската постапка против четворица поранешни команданти од пошироката историска оценка за ОВК.
„Нашите“ и „нивните“
Тоа не е исклучиво косовски феномен.
Во речиси сите општества произлезени од поранешна Југославија, судењата за воени злосторства повеќепати предизвикуваа сосема различни реакции во зависност од националната перспектива.
Личност која во една заедница се смета за воен херој, во друга може да биде симбол на страдањето. Судска пресуда против припадник на сопствената страна често се толкува како напад врз целата заедница, додека пресудите против припадниците на другата страна полесно се прифаќаат како потврда на сопствениот наратив за војната.
Бенџамин Ворд, заменик-директор на Хјуман рајтс воч за Европа и Централна Азија, за BBC оценува дека политичарите во земјите од поранешна Југославија ги напаѓаат меѓународната правда и пресудите против припадниците на сопствената етничка група и на тој начин го зацврстуваат уверувањето дека само нивниот народ бил жртва.
Според него, таквиот однос му штети на владеењето на правото, ги продлабочува етничките поделби и го отежнува помирувањето.
Истражувачот Арменд Бекај од Универзитетот во Упсала, пак, за BBC посочува дека дел од противниците на пресудата стравуваат дека, иако таа формално утврдува индивидуална одговорност, може да влијае врз угледот на борбата што ОВК ја водеше за независност.
А каде се жртвите?
Во судирот на националните наративи најлесно исчезнуваат луѓето поради кои воопшто постојат судењата за воени злосторства – жртвите.
Во овој процес учествуваа 156 жртви. Судењето започна во април 2023 година, беа сослушани 134 сведоци, а доказната постапка заврши во декември 2025 година.
Судот не одлучуваше дали борбата за независност на Косово била оправдана, ниту дали целата ОВК била злосторничка организација. Одлучуваше за кривичната одговорност на конкретни лица за конкретни дела.
Но, шесте последователни вечери на протести во Приштина покажуваат дека повеќе од четврт век по завршувањето на војната, правната и националната перспектива на минатото и натаму тешко се раздвојуваат.
И токму тука Косово не е исклучок на Балканот. Три децении по војните во поранешна Југославија, пресудите за воени злосторства и натаму често се читаат низ едноставната поделба – нашите херои и нивните злосторници.
