Работиме, а увезуваме работници: Каде исчезнува македонската работна сила?

Македонија има невработени, компаниите немаат работници, а работници сè почесто бараме во Бангладеш, Непал, Турција и Индија.

Во вториот квартал од 2026 година во земјата имало 90.020 невработени лица. Во исто време, стапката на слободни работни места достигнала 2,17 отсто, а само неколку месеци претходно бројот на огласени позиции надмина 10.000. Повеќе од 60 отсто од анкетираните работодавачи изјавиле дека имаат потреба од нови вработувања.

Додека десетици илјади луѓе во Македонија официјално бараат работа, компаниите бараат работници надвор од Македонија. Така доаѓаме до парадоксот на македонскиот пазар на труд: имаме луѓе без работа и работни места без луѓе.

Прашањето затоа не е само зошто увезуваме работници туку каде исчезнаа нашите?

90.000 невработени, а работник не може да се најде

Најмногу нови вработувања работодавачите очекуваат токму во секторите кои со години предупредуваат дека немаат кадар – преработувачката индустрија, трговијата, градежништвото, угостителството и туризмот.

Според анкетата на Агенцијата за вработување, приватниот сектор годинава очекува 14.498 нови вработувања. Од нив 5.328 се во преработувачката индустрија, 2.342 во трговијата, 1.437 во градежништвото и 958 во сместувањето и угостителството.

Тоа не е недостаток на работа. Тоа е недостаток на луѓе кои се подготвени или квалификувани да ја работат работата што се нуди, под условите под кои се нуди.

Кога работодавачот вели „нема работници“, тоа не мора секогаш да значи дека физички нема човек кој може да ја извршува работата. Може да значи дека нема доволно луѓе кои сакаат да ја работат за понудената плата, работното време и условите.

Бангладеш наместо Битола, Непал наместо Неготино

Според податоците што Агенцијата за вработување ги доставила до медиумите, само од 1 јануари до 19 август годинава биле издадени 1.837 мислења за работници од Бангладеш, 1.257 за Турција, 787 за Непал, 323 за Индија и 46 за Пакистан. Најголем интерес за странска работна сила има во градежништвото, преработувачката индустрија, угостителството и трговијата.

Самото доаѓање на странски работници не е проблем. Напротив, мобилноста на работната сила е нормален дел од современите економии. Проблемот е ако Македонија почнува да увезува луѓе за работните места од кои сопствените граѓани заминуваат во странство.

Тогаш не зборуваме само за недостиг на работници. Зборуваме за замена на работна сила.

Не исчезнаа – заминаа

Според анализа на Светска банка, околу 700.000 луѓе родени во Македонија живеат надвор од земјата – број еквивалентен на околу 35 отсто од сегашната популација. Банката предупредува дека иселувањето, стареењето и недостигот од квалитетни работни места ја намалуваат домашната работна сила.

ММФ доаѓа до сличен заклучок: миграцијата од Македонија во голем дел е поттикната од подобрите можности за работа и значително повисоките плати во еврозоната, а особено се иселуваат младите.

Тоа ја менува суштината на прашањето. Македонија нема само проблем со недостиг на работници. Има проблем со задржување работници.

Иселувањето, сепак, не ја објаснува целата приказна.

Во вториот квартал од 2026 година Македонија имала околу 1,52 милиони жители на возраст над 15 години. Од нив само 798.718 биле дел од работната сила, додека 722.275 биле економски неактивни.

Во оваа бројка има пензионери, ученици, студенти и други лица кои не се очекува да работат. Но податоците откриваат и неискористен потенцијал.

Кај населението од 15 до 64 години стапката на активност кај мажите е 77,8 отсто, а кај жените 56 отсто. Кај младите од 15 до 29 години активни се 45,3 отсто.

Светска банка токму тука гледа еден од одговорите. Нејзината анализа за Западен Балкан предупредува на парадокс: компании не можат да најдат работници, додека голем број луѓе воопшто не учествуваат на пазарот на труд.

Значи, пред да заклучиме дека „нема кој да работи“, треба да прашаме и што направила државата за оние што се тука, но се надвор од пазарот на труд.

Имаме и проблем со погрешни работници за погрешни работни места

Од активните баратели на работа регистрирани во Агенцијата за вработување во јуни, 58 отсто биле без образование или само со основно образование, а уште 25 отсто биле со средно образование.

Оттука, 90.000 невработени не значат автоматски 90.000 луѓе што утре можат да ги пополнат слободните работни места. Профилот, квалификациите, местото на живеење, платата и условите мора да се совпаднат.

Но тоа отвора уште потешко прашање: ако со години компаниите бараат исти профили, а десетици илјади луѓе остануваат невработени, зошто образованието, преквалификацијата и активните мерки на пазарот на труд не успеваат побрзо да ги спојат едните со другите?

Најголемиот ризик допрва доаѓа

Проблемот нема сам да исчезне. Населението на Македонија старее и се намалува. Државниот завод за статистика проценува дека на крајот на 2025 година во земјата живееле околу 1,82 милиони луѓе. Само во вториот квартал од 2026 година природниот прираст бил негативен за 1.005 лица.

ММФ проценува дека падот на населението и работоспособната популација може до 2030 година да го намалува потенцијалниот економски раст за околу половина процентен поен.

Тогаш странските работници не се привремена епизода. Тие веројатно стануваат дел од новата структура на македонскиот пазар на труд. Тука државата треба да има политика, а не само квота.

Не е прашањето дали ни требаат странски работници

Ни требаат, барем во дел од секторите недостигот веќе е реален. Но, увозот на работна сила го решава непосредниот проблем на компанијата, не и причината поради која домашниот работник исчезнал.

Ако млад човек од Македонија заминува да работи во Германија, Хрватска или Словенија затоа што таму добива поголема плата и подобри услови, а неговото место тука го пополнуваме со работник од Бангладеш или Непал, економијата можеби го пополнила празното работно место. Државата, сепак, не го решила проблемот. Само го заменила работникот.

Затоа вистинското прашање не е зошто во Македонија доаѓаат странски работници. Прашањето е зошто македонските заминуваат и зошто толку голем дел од оние што останале сè уште не можеме да ги вклучиме во пазарот на труд.

Тоа веќе не е обичен недостиг на работна сила. Тоа е предупредување дека моделот по кој го создаваме, плаќаме, обучуваме и задржуваме сопствениот работник не функционира доволно добро.