Skip to content
Муцунски бара ЕУ да биде во разговорите со Бугарија за да има предвидливост и доверба. Софија одговара дека пристапувањето е европско прашање и дека преземените обврски остануваат. Во исто време, Брисел подготвува нов пристап кон проширувањето со постепена интеграција на кандидатите уште пред членството. Така Македонија се најде во необична европска ситуација: сака да оди побрзо, но сè уште стои пред првата преговарачка врата.
Министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски во најновиот медиумски настап од Њујорк повторно ја постави истата дилема: Македонија сака да оди напред кон Европската Унија, но не сака да прифати решение што, според Владата, нема да обезбеди предвидливост на европскиот процес.
„Не сме подготвени по било која цена да прифатиме компромис кој што на државата не ѝ обезбедува предвидливост“, изјави Муцунски во интервју за МИА.
Затоа, вели тој, во сите идни разговори со Бугарија треба да има и учество на Европската Унија – преку европските институции или преку поединечни земји членки. Според Муцунски, потребно е „минимум уште една страна“ во процесот за да се гради доверба меѓу Скопје и Софија.
Неколку дена подоцна, Софија одговори дека е отворена за конструктивен дијалог, но дека очекува Северна Македонија да ги исполни преземените обврски. Бугарското МНР порача и дека пристапувањето на Македонија во ЕУ е европско прашање кое треба да се разгледува во рамките на европските институции и утврдените процедури.
И токму тука се наоѓа суштината на македонската европска заглавеност.
Македонија се брза, но стои на истото место
Парадоксот изгледа вака.
Македонија е кандидат за членство од 2005 година. Европскиот совет во март 2020 година донесе одлука за отворање на пристапните преговори, а првата меѓувладина конференција се одржа во јули 2022 година.
Потоа следуваше скринингот.
И тој е завршен.
Европската комисија потврдува дека скринингот за сите шест кластери е завршен во декември 2023 година и дека извештаите за сите кластери се доставени до Советот.
На хартија, Македонија затоа е во различна позиција од земја која само ја очекува перспективата за членство.
Но во практиката – не се движи во следната фаза.
Европската комисија во последниот извештај за Северна Македонија констатира дека земјата не презела одлучувачки чекори за напредување во пристапните преговори во последниот извештаен период. Истовремено, Комисијата повторува дека не се усвоени уставните измени предвидени со заклучоците на Советот од јули 2022 година, со кои во Уставот треба да бидат вклучени и граѓани кои се дел од други народи, меѓу кои се наведуваат и Бугарите.
Тука е македонскиот парадокс: земјата има отворени преговори, но не може да го отвори првиот кластер.
Скринингот е завршен, но преговорите суштински стојат.
Европскиот процес е започнат, но следната врата не е отворена.
Новата Европа ќе се движи побрзо
И додека Македонија стои пред првата преговарачка врата, самата Европска Унија почнува да размислува како кандидатите да ги приближи побрзо до себе.
Тоа е можеби најважниот контекст во кој треба да се читаат последните изјави на Муцунски.
Франција и Германија во јуни 2026 година предложија нов пристап кон проширувањето со т.н. постепена интеграција.
Идејата е кандидатите да добиваат конкретни придобивки од интеграцијата уште пред полноправното членство, зависно од напредокот во реформите.
Предлогот опфаќа, меѓу другото, постепено учество во одредени европски институционални процеси, пристап до делови од единствениот пазар, поголемо учество во европски програми и подлабока соработка во енергетиката, транспортот, дигиталниот сектор, безбедноста и одбраната.
Најамбициозната идеја е кандидатите кои ќе исполнат доволно услови да добијат широк пристап до единствениот пазар по моделот „EEA+“.
Но има една клучна реченица: постепената интеграција ќе биде заснована на заслуги и ќе биде реверзибилна.
Односно, придобивките не се автоматски. Тие зависат од реформите и можат да бидат суспендирани ако земјата назадува.
Европскиот парламент во најновата резолуција за проширувањето исто така ја поддржува постепената интеграција, но нагласува дека таа треба да биде меритократска и реверзибилна и дека не може да го замени полноправното членство.
Тоа е новиот европски контекст.
А каде е Македонија во оваа нова формула?
Тука се појавува и предноста и проблемот.
Предноста: Македонија веќе има формално отворени пристапни преговори, скринингот е завршен и земјата има целосна усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ.
Европската комисија токму целосната усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика ја наведува како потврда на стратешкиот избор на земјата и како силен сигнал дека Македонија е сигурен партнер на Унијата.
Проблемот: Македонија нема одлучувачки напредок во пристапните преговори, а уставните измени што Советот ги постави како услов за отворање на првиот кластер не се усвоени.
И така настанува ситуацијата која може да се опише со малку филмска парафраза:
„Fast & Furious“ по европскиот пат – Македонија сака да вози побрзо, но сè уште е заглавена на рампата.
Што всушност бара Муцунски?
Во овој контекст, барањето на Муцунски за вклучување на ЕУ во разговорите со Бугарија добива дополнително значење.
Тој не вели дека Македонија се откажува од европскиот пат. Напротив, во интервјуто повторува дека членството во ЕУ е еден од трите главни надворешнополитички приоритети на државата, заедно со членството во НАТО и стратешкото партнерство со САД.
Но Владата истовремено бара предвидливост.
Од македонска перспектива, логиката е: ако условот е дел од европскиот процес, тогаш и европските институции треба да имаат поголема улога во разговорите што треба да доведат до негово исполнување.
Од бугарска перспектива, одговорот е поинаков: Софија вели дека е отворена за дијалог, но очекува исполнување на веќе преземените обврски.
Тоа значи дека двете страни во моментов зборуваат за различни нешта.
Скопје зборува за гаранции и доверба.
Софија зборува за преземени обврски и процедури.
А Брисел треба да најде начин овие две позиции да ги стави во ист европски процес.
Новата стратегија може да биде и шанса и нов тест
Токму затоа документот што се очекува од Брисел е толку важен за Македонија.
Ако новиот модел навистина донесе постепена интеграција, Македонија може да добие нешто што досега го немала во доволна мера: можност напредокот кон ЕУ да се чувствува и пред формалното членство.
Тоа може да значи пристап до одредени европски политики, програми, пазари и механизми зависно од реформскиот напредок.
Но постои и спротивната страна.
Ако Македонија остане блокирана во почетната фаза на преговорите, може да има ограничен пристап до тие нови механизми.
Зашто француско-германскиот предлог не предвидува политички подарок.
Предвидува награда за напредок.
А токму тука македонската позиција станува непријатна.
Земјата бара да оди побрзо, но Брисел гледа дека условот за отворање на првиот кластер сè уште не е исполнет.
И што ако ЕУ почне да се движи без нас?
Ова е прашањето кое македонската јавност треба да го постави.
Не само: Кога ќе влеземе во ЕУ?
Туку: Што ќе добиеме од новиот процес ако останеме заглавени?
И уште поважно: Може ли Македонија да биде дел од новата постепена интеграција без притоа да го направи чекорот што Брисел го бара за отворање на првиот кластер?
Од досега објавените европски документи, одговорот не изгледа едноставен.
Постепената интеграција е врзана со напредок во реформите и со исполнување на европските критериуми. Франција и Германија експлицитно велат дека новиот модел треба да го забрза патот кон полноправно членство, а не да го замени.
Затоа Македонија не може да смета дека новата стратегија автоматски ќе го прескокне условот што сега ја блокира.
Но може да очекува нешто друго: новата политика на ЕУ да отвори простор за политички договор околу начинот на кој земјата ќе напредува додека се надминува сегашниот застој.
Токму тука ќе се мери и дипломатската стратегија на Владата.
Брзината веќе не е доволна
Македонија со години ја мери својата европска перспектива во датуми, ветувања и услови.
Но новата европска политика се обидува да воведе друга мерка: колку реално си интегриран пред да станеш членка.
И тука Македонија има и капитал и проблем.
Има завршен скрининг.
Има формално отворени преговори.
Има целосна усогласеност со надворешната и безбедносната политика на ЕУ.
Но нема отворен прв кластер.
Нема усвоени уставни измени.
И нема одлучувачки чекор напред во преговорите.
Европа ќе се прошири. Дали Македонија ќе успее да се придвижи доволно брзо за да биде дел од новата, побрза Европа?
Муцунски сега бара ЕУ да биде во разговорите со Бугарија за да има повеќе доверба и предвидливост.
Софија одговара дека дијалогот е возможен, но обврските остануваат.
А Брисел подготвува модел во кој напредокот ќе се наградува со постепено доближување до Унијата.
Така, Македонија се најде во прилично необична позиција: Европа сака да забрза. Македонија сака да забрза. Но Македонија сè уште стои пред првата рампа.
И токму тоа е вистинското прашање што треба да го донесе новата европска стратегија: ќе биде ли таа нова рампа за Македонија – или конечно ќе биде нова патека по која може да почне да се движи?
