Еврото на најниско ниво во последните 17 месеци – што значи тоа за Македонија?

Еврото денес падна на најниското ниво во однос на американскиот долар во последните 17 месеци, во момент кога поскапата енергија, инфлациските притисоци и политичката неизвесност повторно ја тестираат европската економија. За Македонија, каде денарот е тесно поврзан со еврото, движењето има поинакво значење отколку за земјите со слободно флуктуирачки валути: еврото не станува поевтино во однос на денарот, но доларот станува поскап.

Европската валута денес се спушти под 1,13 долари за евро, првпат од мај 2025 година. Во текот на денот падот продолжи до околу 1,124 долари, а само во септември еврото загуби речиси 2,5 отсто од вредноста во однос на американската валута.

Официјалниот референтен курс на Европската централна банка за 1 октомври изнесува 1,1298 долари за евро. За споредба, на почетокот на септември едно евро вредеше околу 1,16 долари.

Причината не е една. Цените на енергијата повторно се високи, што особено ја погодува Европа како голем увозник. Истовремено растат приносите на американските државни обврзници, што го прави доларот попривлечен за инвеститорите. На европска страна дополнителен притисок создаваат високата инфлација и политичката и фискалната неизвесност во некои од најголемите економии на еврозоната.

Зошто денарот не паѓа заедно со еврото?

За македонските граѓани најважно е да се направи разлика меѓу курсот евро–долар и курсот евро–денар.

Падот на еврото во однос на доларот не значи дека едно евро одеднаш ќе чини значително помалку денари. Монетарната стратегија на Народната банка се темели на одржување стабилен курс на денарот во однос на еврото, па промените на меѓународните пазари најдиректно се пренесуваат преку односот на денарот кон другите валути.

Практично, ако еврото слабее кон доларот, а денарот останува стабилен кон еврото, доларот станува поскап и за македонските граѓани и компании.

Тоа е важно затоа што значаен дел од светската трговија се пресметува во долари. Нафта, дел од суровините, технологијата и голем број производи што се увезуваат од пазари надвор од еврозоната имаат цени изразени во американската валута.

Каде може да го почувствуваме?

Најдиректниот ризик е кај увозот што се плаќа во долари. Ако еден производ на светскиот пазар има непроменета цена од 1.000 долари, европскиот, а индиректно и македонскиот увозник мора да издвои повеќе евра за истиот производ кога еврото слабее.

Особено чувствителна е енергијата. Слабеењето на еврото и истовременото поскапување на нафтата е неповолна комбинација: суровината станува поскапа, а валутата со која европските економии ја купуваат истовремено вреди помалку во однос на доларот. Токму енергетскиот шок е една од причините што аналитичарите во моментов ја издвојуваат како притисок врз европската валута.

Тоа не значи дека утре автоматски ќе поскапат горивата или производите во продавниците. Крајната цена зависи од повеќе фактори – светските цени, договорите на увозниците, транспортот, залихите, даноците и маржите. Но поскапиот долар додава уште еден трошок за компаниите што увезуваат стоки и суровини платени во американска валута.

Од друга страна, за македонските компании што извезуваат и наплатуваат во долари, посилниот долар може да има и позитивен ефект при претворањето на приходите во денари или евра.

Што со заштедите во евра?

За човек кој живее во Македонија, заработува во денари и штеди во евра, денешниот пад на еврото кон доларот сам по себе не значи дека неговата заштеда одеднаш изгубила вредност во денари. Се менува меѓународната куповна моќ. Ако со заштедата треба да се купи нешто чија цена е во долари, на пример производ од САД, одредена технологија или услуга наплатена во американска валута истата сума во евра денес купува помалку долари отколку пред еден месец.

Тука е и најважната разлика за Македонија: слабеењето на еврото не мора да го видиме на менувачниците преку курсот евро–денар, но можеме да го почувствуваме преку цените на она што Европа и Македонија го купуваат во долари.

Засега не може да се знае дали падот ќе продолжи. Денес расте и побарувачката за финансиска заштита од дополнително слабеење на еврото, што покажува зголемена нервоза на пазарите, но тоа не претставува сигурна прогноза за идниот курс.

За Македонија затоа поважното прашање не е дали еврото денес вреди 1,12 или 1,13 долари, туку колку долго ќе трае комбинацијата од силен долар и високи цени на енергијата. Ако потрае, ефектот може постепено да стигне и до домашните цени.