Skip to content
Во време кога државата се соочува со растечки потреби за финансирање, а јавните институции располагаат со милијарди денари од буџетот, Собранието расправа за нов Закон за државната ревизија, чија подготовка трае со години. Новото законско решение предвидува поголема независност на Државниот завод за ревизија, пошироки надлежности и дополнителни механизми за контрола. Но податоците отвораат сериозно прашање: од најмалку 237 ревизии планирани за 2026 година, само четири се посебни ревизии за проверка дали институциите ги спровеле препораките од претходните извештаи. Ќе обезбеди ли новиот закон поголема одговорност за трошењето на јавните пари или ревизорските наоди и натаму ќе остануваат без доволно последователна контрола?
Државниот завод за ревизија има една од најважните улоги во системот на контрола на јавните финансии. Преку неговите извештаи се проверува дали институциите ги користат буџетските средства законито, правилно и ефикасно, дали јавните набавки се спроведуваат според прописите и дали финансиските информации се веродостојни.
Но прашањето што со години ја следи државната ревизија е што се случува откако ревизорите ќе утврдат неправилности. Ревизорските извештаи можат да откријат слабости во финансиското управување, јавните набавки, евиденцијата на имотот или користењето на средствата, но нивното објавување само по себе не гарантира дека проблемите ќе бидат надминати.
Токму затоа, новиот закон, кој се наоѓа во завршна собраниска постапка, треба да се оценува не само според формалното проширување на надлежностите, туку и според неговата способност да обезбеди посилна институционална одговорност.
Што конкретно менува новиот закон?
Предлог-законот предвидува повеќе решенија насочени кон зајакнување на независноста и ефикасноста на Државниот завод за ревизија.
Една од целите е ревизорската институција самостојно да одлучува за планирањето и спроведувањето на ревизиите, без недозволени влијанија врз изборот на институциите што ќе бидат контролирани. Предвидено е и попрецизно уредување на надлежностите, вклучително и опфатот на субјектите и активностите што можат да бидат предмет на државна ревизија.
Дополнително се уредуваат условите, постапката за избор и мандатот на главниот државен ревизор, како и организацијата и професионалното функционирање на институцијата. Една од позначајните измени е поврзана со финансиската независност на Заводот.
Со амандманите прифатени на собраниската Комисија за финансирање и буџет на 21 септември е предвидено буџетскиот раздел на Државниот завод за ревизија да се гласа посебно во Собранието. Ова решение има цел да ја зајакне финансиската самостојност на институцијата што треба да го контролира трошењето на јавните средства.
Но останува прашањето дали посебното гласање за буџетот ќе биде доволна гаранција дека Заводот ќе располага со соодветни финансиски и кадровски капацитети за непречено работење.
Со други амандмани се прецизира и заштитата на главниот државен ревизор и неговиот заменик во однос на одговорноста за ревизорските мислења и заклучоци, како и постапката за доставување и разгледување на збирните ревизорски извештаи во Собранието. Намерата е да се создадат посилни гаранции за независна ревизорска работа, но вистинскиот ефект ќе зависи од примената на законот.
Четири години законски подготовки – зошто толку долго се чекаше?
Постапката за донесување нов Закон за државната ревизија не започнала годинава.
Според документите на Државниот завод за ревизија, предлог-закон бил доставен до Министерството за финансии уште во април 2022 година. Во февруари 2023 година започнале јавни консултации, а во јули 2025 година била доставена нова верзија на законското решение.
Тоа значи дека од првите документи до собраниската расправа во октомври 2026 година поминале повеќе од четири години. Во меѓувреме, институциите продолжиле да работат според постојната законска рамка, а потребата од поголема независност на државната ревизија останала дел од реформската агенда.
На 21 септември годинава, собраниската Комисија за финансирање и буџет прифатила 13 амандмани, со кои биле прецизирани надлежностите, изборот на главниот државен ревизор, неговиот мандат и начинот на разгледување на ревизорските извештаи.
Законската постапка продолжила и во октомври со дополнителни интервенции во текстот. Сепак, јавноста има право да добие одговор зошто реформата што треба да ја зајакне контролата на јавните средства се подготвувала толку долго.
Особено ако се има предвид дека државната ревизија е еден од важните инструменти за откривање слабости во институционалното работење и спречување неефикасно користење на јавните пари.
Од 237 планирани ревизии, само четири се посветени на проверка на препораките
Особено интересни се податоците од Годишната програма за работа на Државниот завод за ревизија за 2026 година.
Според програмата, Заводот планира да спроведе најмалку 237 ревизии. Од нив, 217 се ревизии на регуларност, 13 се ревизии на успешност, три се ревизии на усогласеност, а четири се посебни ревизии за проверка на спроведувањето на препораките содржани во претходни конечни ревизорски извештаи.
Тоа значи дека посебните ревизии за следење на претходните препораки претставуваат само околу 1,7 проценти од вкупниот број планирани ревизии. Секако, тоа не значи дека Државниот завод за ревизија ги следи препораките единствено преку овие четири постапки. Следењето може да се спроведува и преку други механизми во рамките на ревизорската работа.
Но бројката отвора важно прашање за обемот на посебните проверки на институциите кај кои претходно биле утврдени неправилности.
Дали постојните механизми се доволни за навремено да се утврди дали директорите и раководителите постапиле по забелешките? И дали институциите што повеќепати добиваат слични ревизорски забелешки се соочуваат со соодветна одговорност?
Што вреди ревизорски извештај ако препораките останат неспроведени?
Еден од најголемите предизвици на јавната контрола е реалното постапување по утврдените неправилности. Кога ревизорите ќе констатираат слабости во финансиското управување, институциите треба да преземат мерки за нивно надминување.
Но за јавноста е подеднакво важно да знае кои препораки се спроведени, кои се одложуваат и какви последици постојат доколку надлежните не постапуваат. Ова е особено значајно за јавните претпријатија, државните институции и општините, каде што финансиското работење директно влијае врз квалитетот на услугите што ги добиваат граѓаните.
Државната ревизија не е орган што самостојно изрекува кривични санкции за секоја утврдена неправилност, но нејзините наоди можат да бидат основа за понатамошно постапување на надлежните институции. Затоа одговорноста не може да заврши со објавување ревизорски извештај и одржување прес-конференција.
Потребно е поголемо институционално следење на препораките, транспарентно известување за нивната реализација и поефикасна соработка со органите што имаат надлежност да постапуваат по утврдените неправилности.
Без тоа, ревизорските извештаи ризикуваат да останат документи што детално ги опишуваат проблемите, но не обезбедуваат нивно навремено решавање.
Дали новиот закон навистина ќе ја гарантира независноста?
Независноста на државната ревизија е еден од основните предуслови за контрола врз трошењето на јавните средства.
Тоа подразбира Заводот да има можност самостојно да ја планира и спроведува својата работа, да располага со потребните кадровски и финансиски ресурси и да ги објавува наодите без недозволени влијанија. Но независноста не се обезбедува само со законски формулации.
Таа зависи од практичните механизми за финансирање, изборот на раководството, пристапот до документи и можноста институцијата непречено да ги проверува сите субјекти што располагаат со јавни пари.
Дополнително, во програмските документи за реформа на управувањето со јавните финансии се посочува дека независноста на Државниот завод за ревизија не е гарантирана со Уставот. Тоа значи дека законските гаранции за самостојност и евентуалното уставно зајакнување на институцијата се две различни прашања.
И Европската Унија ја нагласува важноста на оваа реформа.
Во ноември 2025 година, на средба со раководството на Државниот завод за ревизија, амбасадорот на ЕУ, Михалис Рокас, ја потврдил поддршката за донесување нов закон, обезбедување оперативна и финансиска независност и зајакнување на капацитетите на институцијата. Посебно било нагласено значењето на парламентарната расправа за ревизорските наоди и спроведувањето на препораките.
Тоа покажува дека реформата не е само домашна институционална потреба, туку и дел од пошироките европски стандарди за јавна отчетност.
Ќе има ли вистинска контрола или само нов закон?
Во услови на значителни буџетски расходи, јавен долг и големи капитални проекти, Македонија има потреба од ревизорски систем што не само што ќе ги открива проблемите, туку ќе придонесува тие навремено да се отстрануваат.
Новиот Закон за државната ревизија предвидува повеќе решенија што можат да ја зајакнат институционалната независност и надлежностите на Државниот завод за ревизија. Но неговата успешност нема да се мери само според усвоените членови и амандмани.
Вистинскиот тест ќе биде дали Заводот ќе располага со доволно средства и кадар, дали ќе може непречено да ги ревидира институциите и дали Собранието и другите надлежни органи ќе постапуваат по неговите извештаи.
Особено важно е да се воспостави поефикасна контрола на спроведувањето на ревизорските препораки, за граѓаните да знаат не само каде се утврдени неправилности, туку и дали тие навистина се отстранети. По повеќе од четири години законски подготовки, главното прашање не е само кога ќе биде донесен новиот Закон за државната ревизија, туку дали конечно ќе се воспостави систем во кој ревизорските наоди ќе водат кон конкретна одговорност за трошењето на јавните пари.
Во спротивно, Македонија може да добие посовремен закон и пошироки ревизорски надлежности, но да го задржи стариот проблем: неправилностите да се откриваат, а нивното отстранување да останува неизвесно.
